ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਵਰਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਭੂਤੀ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ "ਸਦ੍ਯੋਜਾਤੰ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਾਮਿ" ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਭੂਤੀ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, "ਓਮ" ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵਿਭੂਤੀ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤਰੀਕਾ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ, ਅਚਾਰਯਾ ਵਲੋਂ ਸਿਖਾਈ ਗਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਜੋ ਰਿਵਾਜ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ "ਸ਼ਿਵ" ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰ ਕੇ ਵਿਭੂਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਸ ਵਿਭੂਤੀ ਨੂੰ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਲੈ ਕੇ, "ਸ਼ਿਵਾਯ" ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। "ਸ਼ੰਕਰਾਯ" ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਭੂਤੀ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਲਗਾਈਦੀ ਹੈ; "ਸਰਵਜ੍ਞਾਯ" ਉਚਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਦਿਲ ਉੱਤੇ; "ਸਥਾਣਵੇ ਨਮਃ" ਕਹਿ ਕੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਤੇ, ਅਤੇ ਇੰਝ ਹੀ ਸਵਯੰਭੂ ਤੇ ਵੀ ਵਿਭੂਤੀ ਲਗਾਈਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਵਿਭੂਤੀ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, "ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯ" ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵਿਭੂਤੀ ਛਿੜਕਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਵਿਭੂਤੀ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੁਰਵਾ ਘਾਹ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਚਾਂਦੀ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਜਪਾ ਕਰਕੇ, ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਵੇਦਿਕ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਚੌਕ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਸੁਤਰੀ, ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਮਿੱਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਿੱਤਰ ਬਣੇ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਇਹ ਸਭ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਰੰਗਦਾਰ ਗੁਲਾਲ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਨਾਲ, ਕਮਲ, ਸਵਸਤਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਨੀਲੇ ਕਮਲ, ਗਦਾ, ਸ਼ੰਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਡਮਰੂ, ਪੰਜ ਸ਼ਿਖਰ ਵਾਲਾ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ, ਗੁੱਛੇ, ਛੋਟੇ ਢੇਰ, ਛੇ-ਬਿੰਦੂ, ਤਿੰਨ-ਬਿੰਦੂ ਜਾਂ ਨੌ-ਬਿੰਦੂ ਵਾਲੇ ਆਕਾਰ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਰਾਂ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੂਲਾਂ, ਚਪਲ, ਪੱਖੇ, ਯਕ-ਪੁਛੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ, ਛਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਵੇਦਿਕ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਲ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਜੋ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੂਜਾ; ਜੋ ਮੰਗਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਤੀਜਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਜਬਰਦਸਤੀ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗ੍ਯ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਅਯੋਗ੍ਯ ਤੋਂ ਜਬਰਦਸਤੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਚੌਲ, ਜਸੁੰਦਰਾ, ਅਡੋਲੇ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਕਾਲੀ ਉੜਦ, ਲਾਲ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਚੌਲ, ਜੌ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਨੇ, ਜੋ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ, ਲੋਟਸ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਿਸ਼ਾ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਸਨ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਇਹ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਚਮੜਾ, ਕਪੜਾ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਤਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਲ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮਬਾ ਜਾਂ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਗੋਬਰ ਤੋਂ ਵੀ ਆਸਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਚਮੜੇ ਜਾਣੋ: ਬਾਘ, ਹਿਰਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਅਤੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਚਮੜਾ, ਅਤੇ ਬੰਦੂਕਾ ਚਮੜਾ ਵੀ। ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਮੜਿਆਂ ਤੋਂ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਪਦਮਾਸਨ ਜਾਂ ਸਵਸਤਿਕ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੋ। ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਜਾਂ ਵਿਭੂਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਸਾਸ ਅਤੇ ਬੋਲ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਕੇ, ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਵਾਲ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ, ਬਾਰਾਂ ਅੰਗੁਲ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸੁਕਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਭਰੋ। ਉਸ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਰਾ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਲਾਲ ਜਾਂ ਚਿੱਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ, ਅੱਠ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਉੱਤੇ ਲਿੰਗਾ ਰਖੋ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਾਣੀ ਰੱਖੋ। ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ, ਜੋ "ਓਮ" ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋਣ, ਰੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰੋ; ਪਰ "ਓਮ" ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੌਰਾਨ, "ਸ਼ਿਵ" ਅਤੇ "ਓਮ" ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਚੌਲ ਆਦਿ ਸਮੱਗਰੀ ਵਰਤੋ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੇੜੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰੋ: "ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ, ਆਵਾਹਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸਨਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਤੱਕ, ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਸਨਾਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੋ। "ਨਮਸਤੇ" ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਾਤਾਰ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਧਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਵਾਰੀ, ਤਿੰਨ, ਪੰਜ, ਸੱਤ ਜਾਂ ਨੌ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਗੁਣਾ, ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੈਵ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ "ਓਮ" ਨਾਲ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀਆਂ, ਟੁਕੜਿਆਂ ਜਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ, ਭੋਜਨ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਿੰਗ (ਹੌਰਨ) ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸਾ ਸਾਫ਼ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਲ ਲਾ ਕੇ, ਹੌਰਨ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੱਟੋ; ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਆਕਾਰ ਦੇ ਪਾਤਰ ਜਾਂ ਨਾਦੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੋ; ਇੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਬੈਲ ਦੇ ਸਿੰਗ ਦੀ ਜਲ-ਰੂਪ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੰਗ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ, ਅਧਾ ਨਿਯਮਤ ਧਾਤੂ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਬਚੋ; ਜੋੜ ਵਾਲਾ ਮੂੰਹ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਾਗਦੰਡ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿਚ, ਨਾਗ ਵਰਗਾ ਨਲ ਬਣਾਓ। ਫਲ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਛੋਟਾ ਕਟੋਰਾ ਰੱਖੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਡ ਨਾਲ ਛੇਦ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ; ਉੱਥੇ, ਉੱਪਰਲੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਪਾਣੀ, ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਢਾਲੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।