ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਆਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਟੀਰਾ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਰ ਤਰਫ਼ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਸਮਾਨ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਆਸਥਾਨ ਦੀ ਛੱਤ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤੇ ਅੱਗ-ਰੋਧਕ ਘਾਸ ਦੀ ਪਰਤ ਸੀ। ਦਰਵਾਜੇ ਮੋਟੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਪਾਟੀਰਾ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅੰਦਰਲੇ ਕੰਧ ਸੁਗੰਧਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਰਚੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮਹਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਮਹਿਲ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਗਿਆਈ ਚੌਕ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਫਰਸ਼ ਕੁਸ਼ਲ ਕਲਾ-ਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੌਕੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਰਗਦ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ, ਮਿੱਠੀ ਛਾਂ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ-ਕੋਲੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਿਤ ਸੀ। ਬਰਗਦ ਦੇ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਥਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਸਥਾਨ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਆਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕੂਆਂ, ਤਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਵਨਾਂ ਨਾਲ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੌਲੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਸਾਜ ਵਜਾਉਂਦੀਆਂ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵੀਣਾ, ਬਾਂਸਰੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਭੰਗੀ ਬਾਂਸਰੀ ਵਜਾਉਂਦੀਆਂ। ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਤੇ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਸੁਭਾਗ ਵਾਲੀ ਰਾਖ ਦੀਆਂ ਗੇਂਦਾਂ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਗੇਂਦਾਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਰਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਉੱਤੇ ਉਤਮ ਧੂਪ ਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮृਗ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਵਿਛਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਐਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸੋਭਾਵਾਨ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਸਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਾਰਥ ਰੱਖੇ। ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ ਕਪੂਰ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਤ-ਚਿੱਟੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਲ ਲਗੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਘਣੇ ਅਗਰੂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਆਸਨ ਰੱਖਿਆ, ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਾਤਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮਾਨ ਪੰਖੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਅਟੂਟ ਚਾਵਲ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਚਾਵਲ, ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਦਾਰਥ, ਤੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਰੱਖੀ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕੇਸਰ, ਕੁਸਤੂਰੀ, ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਹੋਰ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਜਾ-ਥਾਨ ਉੱਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤੇ। ਕਈ ਪਰਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਢਕਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਹੋਈ। ਲਿੰਗ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਵਾਲੇ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਲਿੰਗ ਪਹਿਲੀ ਢਕਣੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੂਜੀ ਢਕਣੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਢਕਣੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਢਕਣੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਢਕਣੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਫਿਰ ਸੂਰਜ, ਫਿਰ ਵੇਦ ਹਨ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਹੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਢਕਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਢਕਣੀ ਸ਼ੰਭੂ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਢਕਣੀ ਗੁਣ ਹਨ। ਇਹ ਦੱਸ ਢਕਣੀਆਂ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਮੰਗਲ ਪੂਜਾ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹੀ ਮਤ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਕ੍ਰਮ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ—ਗਿਆਨ ਦੀ ਢਕਣੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਮਾ ਦੀ ਢਕਣੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਫਿਰ ਸੂਰਜ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਢਕਣੀ ਈਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੇ ਢਕਣੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਪਰਮ ਢਕਣੀਆਂ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਢਕਣੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਢਕਣੀ ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਮ ਢਕਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ, ਸੋਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਢਕਣੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉਹਨਾਂ ਅੱਠ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਾਂਡੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਹਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਤਾਮੇ ਨਾਲ ਮੋਤੀ ਦੇ ਖੋਲ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਅੱਠ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪੱਤਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਠ-ਕੋਣੀ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੀ ਆਕਾਰ ਦਾ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਪੱਤੀਆਂ ਨਾ ਮੋਟੀਆਂ ਹੋਣ, ਨਾ ਪਤਲੀਆਂ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਉੱਪਰ; ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਂ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਪੱਤੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਬਣਾਵੇ। ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਮਾਲਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 108 ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਮਣੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਮਣੀਆਂ ਵੀ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਤੀਹ ਮਣੀਆਂ ਦੀ ਜਨੇਊ, ਹੋਰ ਇੱਕ ਅੱਠ ਦੀ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਕਲਾਈ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਮਣੀ, ਦੋ ਮਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਮਣੀ ਸਿਰ ਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼, ਸਫੈਦ ਪਥਰ ਅਤੇ ਮਣਕਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ, ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਜਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਵਾਹਨ, ਆਸਨ, ਅਰਘ, ਪਾਦਯ, ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਗੰਗਾ-ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਅੱਠ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਗੰਧਤ ਚੂਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਬਕੁਲ ਅਤੇ ਪਾਟਾਲ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤਾਮੇ ਦਾ ਘੜਾ, ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਥਾਲੀ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਗਾਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਬਲਦ ਦੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੰਖ, ਜਾਂ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ, ਜਾਂ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮੇ ਜਾਂ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਜਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਲਾਸ਼, ਆਮ ਜਾਂ ਜੰਬੂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ-ਸਨਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਨਮਸ' ਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਸ਼ਤ-ਰੁਦ੍ਰੀਯਾ ਵੱਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਸ਼ੰ' ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।