ਇੱਕ ਵਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅੱਗੇ ਬਹੁਤ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਮਹੇਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਾਤਤਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਫਲ, ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧੂਪ ਦੀ ਭੇਟ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਵੀ ਸੁਣਨਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੀਵੇ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਦੱਸੋ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਉਪਾਏ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦਾ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵੰਸ਼ਜ ਹੈਂ। ਰਾਜਕਾਜ ਵਿਚ ਲੱਗਿਆਂ ਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਜਾਗੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਮਹਾਨ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਭ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਨ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਧਾਈ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਜੋ ਹੱਥ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ; ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਮਿਲਿਆ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵਧਾਈਯੋਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹਰ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇਰਾ ਮਨ ਸਵਾਲਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹੀ ਸਮੇਂ, ਦੂਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਆਏ। ਉਹ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਜਦ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਕੰਮ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਕਪਟੀ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚਾਰੋ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ।” ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਖੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਉਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ। ਆਪਣੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਚਾਰੋ। ਕਿਹੜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਨਹੀਂ? ਕਿਹੜੀ ਛੰਦ ਵਧਾਈਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਭਗਤ ਪੂਜਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ? ਪੂਜਾ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਿਰਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੋ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਅਸੀਂ ਇਹ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਮ; ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਝੂਠ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਤ ਰੁਦ੍ਰੀਏ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਗਨਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਤਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ, ਦੈਵੀ ਲਿਪੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਹੈ। ਜੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਓਂ’ ਦਾ ਲੇਖ ਹੋਵੇ, ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੇ, ਅਤੇ ਓਂ ਦਾ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਿਖਤ ਸਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਲਾਈਨ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਸੇ ‘ਅ’ ਅੱਖਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਉੱਤੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ‘ਅ’ ਅੱਖਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਛੇ ਵਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਕਾਰ ਕਹੀਦੀ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਲਟਕਦੀ ਲਾਈਨ ‘ਈ’ ਕਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ, ਸਿਰ ਦੀ ਲਾਈਨ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਓਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਲਾਈਨ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਫਾਵੜੇ ਵਰਗੀ ਲੱਗੇ, ਉਹ ‘ਉ’ ਅੱਖਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਫਾਵੜੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਤੀ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਾ, ਪਦਮ, ਵੈਸ਼ਣਵ, ਮਾਰਤੰਡ, ਨਾਰਦ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਆਗਨੇਯ, ਕੂਰਮ ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣਾ, ਫਿਰ ਗਾਰੁੜ, ਲਿੰਗ, ਸਕੰਦ, ਮਤਸਯ, ਨਰਸਿੰਹ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਪਿਲ ਪੁਰਾਣਾ, ਅਤੇ ਵਾਰਾਹ, ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ, ਸ਼ੈਵ, ਭਾਗਵਤ, ਦੌਰਗ ਅਤੇ ਭਵਿਸ਼੍ਯੋੱਤਰ ਪੁਰਾਣਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹਨ। ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ। ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸੰਗਲਪ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਸਫੈਦ ਰੰਗ ਦੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ, ਅੰਕੁਸ਼, ਮਾਲਾ, ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ, ਸਫੈਦ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਗੋ-ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਰੂਪ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੰਦੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਹੱਸਦੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥ ਚੁੱਕੇ, ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਮੁਕੁਟ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਮুদ্রਾ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਨਾਲ ਵਰ ਦਿੰਦੇ, ਅਭੈ ਮুদ্রਾ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਅਰਧ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਅਨੇਕ ਉਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਹਰੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਲੋਂ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਾਰੀ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ‘ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਹੈ’—ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਘੜੇ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ‘ਉਹ ਸੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ’ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਓਂਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੋ।