ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਦੁਜਾੱਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਅਚਾਹੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ, ਮਾਧਵ ਮਹੀਨਾ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਹੀਨਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਪਾਠ ਅਤੇ ਯਜਨ—ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੇਸ਼ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਦੇ ਲਿਖੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਹੀਨਾ ਡਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਗੀਰਥੀ, ਨਰਮਦਾ, ਯਮੁਨਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਵਿਸ਼ੋકા, ਵਿਟਸਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਵਿਂਧਿਆ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਹਨ। ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਤੁੰਗਭਦਰਾ, ਦੇਵਿਕਾ, ਤਾਪੀ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ—ਇਹ ਸਭ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਨਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੇਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੜਾ ਪੁੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਰਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਉਹਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੂੰਹ ਹੋਣ, ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਦੁਜਾੱਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਮਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨਾ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਜਾਂ ਅਨੁਚਿਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹੋਏ ਪਾਪ। ਜਿਹੜੇ ਪਾਪ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਉਲੰਘਣ, ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਦੋਸ਼, ਜਾਂ ਉੱਚੀ-ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ। ਜਿਹੜੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਜਾਤੀ ਨਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਯੋਗ ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਮ ਤੋਂ ਅਯੋਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਲਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਬੋਲ, ਮਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਹੀ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਐਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਦੁਬਾਰਾ ਸੁਣਾਓ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯਜਨ—ਅਸ਼ਵਮੇਧ—ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਆਯੋਧਿਆ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਲੋਕਿਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ, ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।" ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਸ਼ਯਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ। ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕੀ ਮਕਸਦ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?" ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਸੰਭੂ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਆਓ, ਰਾਘਵ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।" ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਭੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚਲੇ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਪੂਜਾਰੀ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪੈਰ-ਹੱਥ ਧੋਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਅਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਆਦਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਬੈਠੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਿਆ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ; ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਸਫਲ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਚਲਣ-ਚਲਣ ਫਲਦਾਈ ਹੋਇਆ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਵਿਦਿਆ ਅਰਥਵਾਨ ਹੋਈ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਆਦਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸੰਭੂ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਇਹ ਵੈਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਵੈਦਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ।" "ਆਤਮਿਕ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਭੂ, ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ; ਅੱਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ।" "ਤੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਬਲ ਉੱਤੇ ਹੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਏ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਬੁਲਾਵੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਕਥਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰ; ਅਸੀਂ ਅੱਜ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸੁਣਨ ਆਏ ਹਾਂ।" "ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੈਦਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ੁਕ ਹੋ ਗਏ।