ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਨਾਤਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਚੀਜ਼, ਪਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਵੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਪੜੇ, ਗਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ, ਛਤਰੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਰਤਨ, ਫਲ ਅਤੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਹਿਚਕ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਹੁਣ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਰਸਵਤੀ, ਰੇਵਾ, ਯਮੁਨਾ, ਤਾਪੀ ਅਤੇ ਚਰਮਣਵਤੀ ਨਦੀਆਂ ਤੀਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਯੂ, ਵਧੀਆ ਵੇਣੀ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਪੂਰਨਾ, ਕਾਵੇਰੀ, ਕਪਿਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲਯਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਤਾਰਣੀ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੋਦਾਵਰੀ, ਤੁੰਗਭਦਰਾ, ਗੰਡਕੀ ਅਤੇ ਭੀਮਰਥੀ—ਜੋ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਭੈਅ ਜਨਕ ਹੈ—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਿਕਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਗੰਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਸਮਿਆਂ ’ਤੇ ਤੀਰਥ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਪਿੰਡ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਨਦੀਆਂ ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ ਦਾ ਨਾਮ ਨਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਹੋ: "ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੀਰਥ ਹੈ।" ਹਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਨਾਮ, ਨਾਰਾਯਣ, ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੀਰਥ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਭ ਲਾਭ ਤੇ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਮਾਨਸ ਆਦਿਕ ਝੀਲਾਂ, ਝਰਨੇ, ਤਲਾਬ, ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਰਿ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਾੜ, ਯਜਨ, ਯਜਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਰੂਪ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਦਾ ਕਰਮ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਰਾਧ ਸਥਾਨ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਯਜਨ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੇਦ ਦੀ ਧੁਨੀ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਹੋਣ, ਆਪਣਾ ਘਰ (ਜੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ) ਅਤੇ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ) ਦਾ ਵ੍ਰਿੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਤੀਰਥ ਸਮਾਨ ਮੰਨੋ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਲਈ ਆਚਾਰਯ (ਗੁਰੂ) ਵੱਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਚੰਗੀ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਥਾਂ ਤੀਰਥ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਐਸੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੱਕ ਹਰਿ (ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਬੱਚੇ, ਧਨ, ਪਤਨੀ, ਘੋੜੇ, ਮਹਲ, ਹਾਥੀ, ਸੁਖ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਹਰਿ ਦੀ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਨਾਰਾਯਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜਨਾਰਦਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਸੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਗਵਾਨ, ਤ੍ਰਿਗੁਣੀ (ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ) ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਰਜ ਅਤੇ ਸਤ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਆਪਣੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਮਲ-ਆਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਰਚਿਆ; ਸਤ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤ ਗੁਣ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਤ ਗੁਣ ਨਾਰਾਯਣ ਦਾ ਸਵਭਾਵ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਜ ਸਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਧਰਮ ਰਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਮ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹੈ—ਇਸ ਜਨਮ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਦੇਵਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਚਾਹੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ। ਉਸ ਲਈ, ਮਾਧਵ ਮਹੀਨਾ ਸਭ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਯਗਾਂ (ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਆਦਿ) ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਰਥ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਪਾਠ ਅਤੇ ਯਜਨ—ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਪੁੰਨ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੇਸ਼ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਸਮੇਂ, ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ-ਸਵੇਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਦੁੰਡ (ਸਜ਼ਾ) ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਨੇਕ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਡਰ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਹਾ ਰਾਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਘਟਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਭਾਗੀਰਥੀ, ਨਰਮਦਾ, ਯਮੁਨਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਵਿਸ਼ੋका ਅਤੇ ਵਿਤਸਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਂਧਿਆ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹਨ। ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਤੁੰਗਭਦਰਾ, ਦੇਵਿਕਾ, ਤਾਪੀ ਅਤੇ ਪਯੋਸ਼ਣੀ—ਇਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਨਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।