ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੇਵਸ਼ਰਮਣ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਗਾਥਾ ਵਰਨਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਸ਼ਰਮਣ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਗਿਆਨ, ਤਪ, ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰਤਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ, ਯਜਨ ਕਰਦਾ, ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ, ਦਿਆਲੂ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਰਤਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ, ਸਭ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਾਵ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਚਾਹੇ ਜੁੜੇ ਹੋਣ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਰਲਿੱਪਤ, ਫਲ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਹ ਸਾਰੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਘਣੇ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਸੀ, ਕਿਸਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਤੇਰੀ ਇੱਕ ਹੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ, ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਸੀ। ਤੂੰ ਨਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹੇ, ਨਾ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਕਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦਾ, ਗਾਂ, ਬਕਰੀਆਂ, ਭੈਸਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਸਨ। ਜੋ ਧਨ ਤੂੰ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਜਰੂਰਤਮੰਦ ਨੂੰ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਧਨ ਕਮਾਇਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਗੋ-ਮੈਲ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠ, ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਵੇਚਦਾ, ਅਤੇ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ। ਮੱਖਣ, ਘੀ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ — ਇਹ ਸਭ ਵੇਚ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਦ-ਕਾਲ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਧਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਦਿਲੋਂ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਦਿਲ-ਹੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਕਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਤੇਜ ਤੇ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਵੀ, ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਰ-ਕਰਤਵਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ; ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੋਪਹਿਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਸਸੁਰ ਅਤੇ ਸਾਸ ਦੀ ਸ਼ਰਾਦਧਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ। ਤੂੰ ਕਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਹ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ; ਲਾਲਚ ਹੀ ਤੇਰੀ ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਲਚ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਲਿਆ, ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਦੁਖੀ, ਗਰੀਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਪਜਦੀ; ਜਦ ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਨ ਵਧਦਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ। ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ, ਰਾਤ-ਦਿਨ ਲਾਲਚ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ, ਜਾਗਦਾ ਜਾਂ ਸੁੱਤਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਵੱਡੇ ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, 'ਕਦ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰ, ਲੱਖ, ਕਰੋੜ ਜਾਂ ਦਸ ਕਰੋੜ ਹੋਣਗੇ?'—ਇਹ ਸੋਚਦਾ। 'ਕਦ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖਰਵਾ ਜਾਂ ਨਿਖਰਵਾ ਹੋਵੇ?'—ਇਹ ਲਾਲਚ ਹੋਰ ਵਧਦੀ। ਜਦ ਖਰਵਾ ਜਾਂ ਨਿਖਰਵਾ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ; ਸਮਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਲਾਲਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧਦੀ ਰਹੀ। ਤੂੰ ਨਾ ਕਦੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਯਜਨ, ਨਾ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਕੀਤਾ; ਜੋ ਧਨ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬਿਆ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਨਵੇਂ ਉਪਾਅ ਲੱਭਦਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ, ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ। ਤੂੰ ਖਣਨ, ਰਸ-ਵਿਦਿਆ, ਧਾਤੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੱਭਦਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਫਿਰਦਾ। ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹ ਯੁੱਗ ਸੋਚਦਾ, ਜੋ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਵਜੂਦ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਪਥਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ। ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ, ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਲਾਲਚ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਬੇਹੋਸ਼, ਭਰਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਧਨ ਲੱਭਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੰਗਦੇ। ਉਹ ਧਨ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਨਾ ਦਿੱਤਾ; ਆਖ਼ਰ, ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਤੇਰੀ ਪਿਛਲੀ ਕਥਾ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਦਰ-ਦਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੀ ਅਸਲ ਧਨਵਾਨ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਗੁਣਵਾਨ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਪਤਨੀ, ਬੇਅੰਤ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤੇ ਭੋਗਦਾ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਜਾਂ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ; ਉਹ ਸਭ ਉੱਚ ਅਵਸਥਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਦੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹਾਤਮ ਦੇ ਅਠਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, 'ਦੇਵਸ਼ਰਮਣ ਦੀ ਕਥਾ' ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਸੂਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ! ਤੁਸੀ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਉ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ।