ਮਹਾਰਾਜ, ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਘੀ ਤੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੌਆਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਮਾਧਵ ਦੇ ਫਲ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭੀ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੇਸ਼ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਪਾਪ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਪ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਜਾਂ ਨਰਮਦਾ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ—ਉਹ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਮੂਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਬਰੀਸ਼! ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਵੇਖੋ, ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਸੰਪੂਰਨ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਜੋ ਕੁਝ ਅਨਰਤ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵੱਸ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ, ਇਸੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ—ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ। ਰੇਵਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ ਤੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਕਉਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਧਨ-ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੋਰ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇਹੀ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਧਨ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਸ ਦੀ ਪੁਣਵੰਤੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਮਨਾ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਮੂੰਹ ਝੁਕਾਇਆ ਦੇਖਿਆ। ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਪਤੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਤ੍ਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ—"ਤੁਾਡਾ ਮਨ ਅਨੇਕਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹੋ। ਚਿੰਤਾ ਛੱਡੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ। ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮਨ ਹਲਕਾ ਕਰੋ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਚਿੰਤਾ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਖੀ ਸੀ ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵੀ ਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—"ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਸੋਚਿਆ, ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।" "ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪੁਣਵੰਤੀ, ਮੈਂ ਧਨ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹਾਂ; ਤੇ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ—ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।" ਸੁਮਨਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ—"ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੱਸਾਂਗੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਸੰਤੋਖ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਅਸੰਤੋਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ—ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਲਾਲਚ ਪਾਪ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਮੋਹ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਝੂਠ ਉਸ ਦਾ ਤਣਾ, ਤੇ ਇਹ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਮਦ ਤੇ ਕਪਟ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੁਰੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੜਦੀਆਂ ਹਨ; ਝੂਠ ਇਸ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਇਸ ਦਾ ਫਲ। ਨਾਸਤਿਕ, ਚੋਰ, ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼—ਇਹ ਸਭ ਮੋਹ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹੜਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਫਲ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਅਧਰਮ ਹੈ; ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਸਥਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਸ ਅਧਰਮਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਅਤਿ ਭੋਗ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਲਾਲਚ ਦਾ ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫਲਦਾਰ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਦਾ ਤੇ ਉਥੇ ਘੁੰਮਦਾ, ਉਹ ਰੋਜ਼ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪੱਕੇ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਦ ਲੈ ਕੇ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਪਲੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਲਾਲਚ ਨੂੰ ਜਨਮ ਨਾ ਦੇਵੋ; ਧਨ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਲਈ ਐਨੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਪਾਲੋ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਜੇ ਮੂਰਖਾਂ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਝੂਠੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—'ਕਿਵੇਂ ਸੁਖ ਮਿਲੇ? ਕਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ?' ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹੀ ਰਸਤਾ ਫੜੋ, ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਅਸਲੀ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ। ਦੋਸਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਧੀਆਂ, ਪਤਨੀ—ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ—"ਹੇ ਪੁਣਵੰਤੀ, ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਾਤਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ—ਧਨ, ਪੁੱਤਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਸੁਮਨਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ—"ਪ੍ਰਭੂ, ਪੰਜ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗੀ: ਇੱਕ ਜੋ ਅਮਾਨਤ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਰਜ਼ੇ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ—ਇਹ ਮੁੱਖ ਹਨ।" "ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਇੱਕ ਉਦਾਸੀਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਿਆਰਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰੇਕ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਾਂਗੀ। ਪੁੱਤਰ, ਦੋਸਤ, ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਮਾਨਤ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਮਾਨਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਅਮਾਨਤ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਲਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਅਮਾਨਤ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਪਾਪ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਹ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਸਹਿ ਕੇ, ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।