ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਸਾਖ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੀਨ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਮেষ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਵੀ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਧੁ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੰਨ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਯਜ, ਦਾਨ, ਉਪਵਾਸ, ਹਵਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਅਸਨ, ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹੱਤਤਾ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਆਦਿ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਯਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪੁੰਨ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼—ਉਹ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇੱਥੇ, ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ ਨਰਕ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਚਾਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪਾਦਮਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅੱਗੇ, ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਦੋਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਅਮਬਰীਸ਼ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ! ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੰਨੇ ਘੱਟ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਐਨਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਦੁਲੱਭ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ?” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਆਖਿਆ—ਘੱਟ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖੋ। ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੱਖਮ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਵੀ ਹਰੀ ਦੇ ਅਚਿੰਤਯ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆਦਿਕ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਸੁੱਖਮ ਰਾਹ ਹੈ। ਅਜਾਮਿਲ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਆਪਣੀ ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਪੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਵੀ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਿਆਂ 'ਨਾਰਾਯਣ' ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਮ ਦੀ ਮਾਲਾ ਫੇਰ ਕੇ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਲੱਭ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਅਣਜਾਣੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਜੇ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਉਚਿਤ ਨੀਤ ਨਾਲ ਨਾ ਵੀ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਨੀਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੋਤਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤੀਤ ਕੀਤਾ, ਗੋਲਕ ਅਤੇ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਕੁੰਡ ਆਦਿਕ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਂਡਵ, ਜੋ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਯਸ਼ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਸੁੱਖਮ ਰਸਤੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੋਈ। ਕਰਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਅਪਰਾਭਾਵੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁੱਖਮ ਧਰਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ, ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਫਲ ਦੇਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਕੋਈ ਵੀ ਚੰਗਾ ਕੰਮ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਫਲ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕੰਮ, ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ, ਮਿਟਦੇ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਪਾਪ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਇਹ ਸਭ ਯਤਨ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਚਾਹੇ ਯਤਨ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਧ, ਕਰਮ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡਾ। ਜਿਹੜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੇਤੀ ਆਦਿ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਆਦਿ ਲਈ, ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਧ ਯਤਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਗਵ੍ਯ, ਜੋ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਯਮਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ, ਆਦਿ ਕਰਮ ਹੋਰ ਵਰਤਾਂ ਲਈ ਹਨ; ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ—ਇਹ ਵੰਡ ਨਿਰਣਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਰਾਜਨ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਫਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਚਿੰਗਾਰੀ ਨਾਲ ਘਾਹ ਦਾ ਢੇਰ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਰਮ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤ ਜੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਹਜ਼ਾਰ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ, ਅਨੇਕ ਗੁਰੂ-ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਵਰਗੇ ਪਾਪ ਕਰ ਲੈਣ, ਉਹ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਗਤ ਵਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਖੁੱਟ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮਾਧਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਾਧਵ! ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਧਨ, ਰਤਨ, ਪਤਨੀ, ਘਰ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਭੋਗ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਰਮ ਵੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਨ, ਫਲ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਭਾਵ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਧਰਮ ਦਾ ਸੁੱਖਮ ਰਸਤਾ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨਾ ਭੀ ਮਹਾਤਮਾ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦਾਨੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ। ਕਈ ਜੀਵ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਕਸਦ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਮਾਧਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ।