ਇੱਕ ਵਾਰ, ਪਾਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਚੈਪਟਰ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕੋਈ ਮਹੀਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮਾਧਵ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਧਵ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਜਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਕੇ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਹਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਯਤਰੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਹਨਵੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ— ਜਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਾ, ਚਮਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਲਾਭਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ, ਅਤੇ ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ— ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਯਾ, ਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਓਮ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ— ਜਿਵੇਂ ਤਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰਤਾ— ਜਿਵੇਂ ਲੋਭ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨਾ ਸਾਰੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਸ਼ਰਾਧ, ਯਜ, ਦਾਨ, ਉਪਵਾਸ, ਤਪ, ਪਾਠ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਅਖੰਡ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਈ ਤੇ ਨਿੰਦਿਆ ਵੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੁਲਾ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੂਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਲ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਸੋ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਧੁ-ਸੂਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਤਿ ਧਨਵੰਤ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਯਜ, ਦਾਨ, ਉਪਵਾਸ, ਹਵਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਹਾਨਤਾ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਯਜਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ; ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਿਯਮ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਲਿ ਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪੀ ਤੇ ਕੁਰਿਤੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਉਥੇ, ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ ਨਰਕ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਰਾਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਦੇ ਪਚਾਸਵੇਂ ਚੈਪਟਰ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਗਲੇ ਚੈਪਟਰ ਵਿੱਚ, ਸੁਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਓਹਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ— ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਹੋਏ ਹਾਂ? ਕੇਵਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਇਤਨਾ ਵਿਰਲਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਕਿਹਾ, ਰਾਜਨ; ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖੋ। ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਹਰੀ ਦੇ ਅਚਿੰਤਯ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਹ ਸੁਖਮ ਹੈ। ਅਜਾਮਿਲ, ਜੋ ਦਾਸੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਾਪੀ ਰਾਹ ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਰਨ ਵੇਲੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਲਈ 'ਨਾਰਾਇਣ' ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ; ਉਸ ਨਾਮ ਦੀ ਧਿਆਨ ਤੇ ਜਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਿਰਲਾ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਅਗਨਿ ਅਣਚਾਹੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਨਾਮ ਅਣਚਾਹੇ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਪ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਨੀਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੋਤਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਏ, ਗੋਲਕ ਤੇ ਪੰਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਕੁੰਡਾ ਆਪ—ਇਹ ਪੰਜੇ, ਪਾਂਡਵ ਜੋ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਰਮਵਾਨਤਾ ਸੁਖਮ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਕਰਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ; ਜੀਵ ਆਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਸੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੁਭ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸੁਖਮ ਧਰਮ ਬੜਾ ਡੂੰਘਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਤਰਾਜੂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਤੋਲਾ ਜਾਂਦਾ। ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਜਨ, ਫਲ ਦੇਣ ਦੇ; ਕੋਈ ਵੀ ਚੰਗਾ ਕਰਮ, ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕਿਤੇ ਤੋਂ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਫਲ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ, ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਪਾਪ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਫਲ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ: ਚਾਹੇ ਮਿਹਨਤ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਧ, ਕਰਮ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡਾ। ਜੋ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਲ ਚਲਾਉਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਜਾਂ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਲਈ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਿਹਨਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਗਵਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਯਮਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਤੇ ਵੱਡਾਪਣ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅਗਨਿ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ, ਹੋਰ ਵ੍ਰਤਾਂ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਪੱਖ ਹਨ। ਰਾਜਨ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਫਲ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਛੋਟਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੋਟਾ ਕਰਮ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਘਾਹ ਦਾ ਢੇਰ ਵੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਚਿੰਗਾਰੀ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸੁਖਮ ਰਾਹ ਦੀ ਗੱਲ ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਖੰਡ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।