ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸੁਗੰਧਤ ਕਮਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕਮਲ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਸਸਤਰਧਾਰੀ ਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਸ਼ੰਖ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੰਦ ਚਮਪਾ ਦੇ ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹੌਂਠ ਮੋਤੀ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਸਨ। ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ੍ਯਾ ਦੀ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮਕੁਟ ਸੀ। ਕੇਸ਼ਵ ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਛਾਤੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਉਹ ਬੜੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਨਾਰਦਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦੀ ਛਾਪ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਤੇਜ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਦੋ ਕਣਨਾਂ ਵਿਚ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਹਰੀ ਨੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਬਾਜੂਬੰਦ, ਕੰਗਣ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬੜੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਜਯ, ਜਿਹੜਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਗੋਵਿੰਦਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਸਨ, ਹਰੀ ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਮਨ ਨੂੰ ਅਟਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਰੰਤਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ! ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਦਇਆਲੂ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਭਕਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸੋ—ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸ ਵਲੋਂ, ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਕਦੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਹਰੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਭਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਭਕਤੀ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਮਨ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ।" "ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰੀ, ਵੇਦਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਭਕਤੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ, ਧਿਆਨ, ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਭਕਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਭਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ, ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਤੇ ਵੇਦਿਕ ਸੂਕਤਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਰਾਹੀਂ।" "ਜੋ ਭਕਤੀ ਜਪ, ਵਨਸੂਕਤਾਂ, ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਤੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੋਲੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਦੇਹ ਦੀ ਭਕਤੀ ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਨੇ-ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ, ਵਧੀਆ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਜਨੇਊ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪੰਖਿਆਂ, ਝੰਡਿਆਂ, ਨੱਚਣ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ, ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਵਿਅੰਜਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਅਨਾਜ ਤੇ ਪਾਨੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਭਕਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਦੇਹ ਦੀ ਭਕਤੀ ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਜਪ, ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਭਕਤੀ ਵੇਦਿਕ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਵੀ ਵੇਦਿਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਅਮਾਵੱਸ ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਆਹੁਤੀ, ਦਾਨ, ਪਿੰਡ ਤੇ ਪਯਸ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਯਜ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ, ਸੋਮਾ ਪੀਣਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਰਮ—ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਵਾਯੂ, ਆਕਾਸ਼, ਚਾਨਣ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸੂਰਜ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਮ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ ਆਤਮਿਕ ਭਕਤੀ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।" "ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ, ਜੋ ਭਕਤੀ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੰਖਿਆ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੌਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਹ ਜੜ ਹਨ ਤੇ ਭੋਗ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਹਨ। ਪਚਵੀ ਪਦਾਰਥ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਤਨ, ਕਰਤਾ ਤੇ ਭੋਗਤਾ ਹੈ।" "ਆਤਮਾ ਨਿਤਿਆ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸਰਵ-ਸੰਚਾਲਕ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹੈ। ਪੁਰੁਸ਼ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਨਿਤਿਆ, ਕਾਰਣ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸਵਾਮੀ ਹੈ।" "ਤੱਤਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਤੱਤਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਖਿਆ ਵਿਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੈ।" "ਸਮਾਨਤਾ-ਅਸਮਾਨਤਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਅਪਰਧਾਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਕਾਰਣ—ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਹੀ ਇਛਾ ਹੈ।" "ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਕਤਾ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਕਰਮਤਾ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਰਮਤਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਿਚ।" "ਜੜ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਇਹ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਤੱਤਵਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਰ, ਕਾਰਣ-ਕਾਰਯ ਸੰਬੰਧ।" "ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਾਧਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੱਤਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ, ਯਥਾਰਥਤਾ ਤੇ ਤੱਤਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਦੋਵੇਂ—ਬ੍ਰਹਮ ਤੱਤ ਤੇ ਉੱਚੇ ਪਦਾਰਥ ਤੱਤ—ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਭਕਤੀ, ਜੋ ਸੰਖਿਆਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਆਤਮਿਕ ਭਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣ, ਜੋ ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਭਕਤੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਭਿਖਸ਼ਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ," "ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੈ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ," "ਉਸ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਤੇ ਜਨੇਊ ਹੈ, ਰੰਗ ਵਿਚ ਚਿੱਟਾ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਵਰ ਤੇ ਅਭੈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ," "ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਭਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਕਤੀ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਕਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ—ਸਤਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਤੇ ਤਾਮਸਿਕ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਅਨੁਸਾਰ।