ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਣੋ—ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਨੱਕ ਹੈ, ਨਾ ਮੂੰਹ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸाक्षੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਉਹ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ, ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਜੀਭ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬੋਲਦਾ ਹੈ—ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ; ਜਿਸ ਦੇ ਚਮੜੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦਮਈ ਹੈ, ਵੱਖਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਰੂਪ, ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ; ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਮਮਤਾ ਰਹਿਤ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ, ਗੁਣਵਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ। ਉਹ ਅਣ-ਕਾਬੂ, ਪਰ ਸਭ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ; ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਸਵਾਮੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਅਟਲ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਅਮਰਤਾ ਵਰਗਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਸੁਣੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ: ਇਹ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਦੁਖ ਰਹਿਤ ਵੀ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਅਤੁੱਲ ਨਡ (ਕੋਸਮਿਕ ਐਗ) ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਆਨੰਦ। ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਦੀ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੀ ਹੈ; ਉਹ ਚੌਥਾ ਹਥ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ੰਖ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਕੌਮੋਦਕੀ ਗਦਾ, ਜੋ ਮਹਾ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਤ ਕਮਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਾਨ ਕਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਲੋਟਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਸ਼ੰਖ-ਆਕਾਰ, ਚਿਹਰਾ ਸੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਜਿਸ ਦੇ ਦੰਦ ਚੰਬੇਲੀਆਂ ਦੇ ਕੋਂਪਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹੋਠ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ ਲਾਲ ਹੈ। ਪੁੰਡਰੀਕਾਕਸ਼ ਚਮਕਦੇ ਤਾਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ; ਕੇਸ਼ਵ, ਚੌੜਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਨਾਰਦਨ, ਕੌਸਤੁਭ ਰਤਨ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ, ਮਹਾਨ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਕੰਡਲੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਬਾਜੂ-ਬੰਦ, ਕੰਗਣ, ਹਾਰ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਵਿਜਯ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਗੋਵਿੰਦਾ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਹਿਰਾਵੇਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹਰੀ, ਸਭ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ; ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਟਲ ਮਨ ਨਾਲ— ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰਕ! ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਗੁਣ ਰਹਿਤ। ਹੁਣ, ਹੇ ਦਇਆਲੂ, ਮੈਨੂੰ ਭਕਤੀ ਦੇ ਲਕੜਣਾਂ ਦੱਸੋ: ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ, ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੇ, ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਹਰੀ ਦੀ ਭਕਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਕਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਭਕਤੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ, ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਭਕਤੀ ਹੈ; ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ, ਧਿਆਨ, ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਭਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜਪ ਰਾਹੀਂ। ਜੋ ਭਕਤੀ ਜਪ, ਅਰੰਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੋਲ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੀ ਭਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸੋਨੇ-ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ। ਪਹਿਰਾਵੇ, ਰਾਖੀ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪੰਖੇ, ਝੰਡੇ, ਨਾਚ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ, ਗਾਇਕੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਭੇਟਾਂ-ਦਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ। ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੋਜਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਅਨਾਜ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਭਕਤੀ ਸੰਸਾਰੀ ਭਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਕਤੀ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਅਤੇ ਸਮਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪਾਠ, ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅਧਿਆਇ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਭਕਤੀ ਵੈਦਿਕ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਭੇਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਕਿਰਿਆ-ਕਲਾਪ ਵੈਦਿਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਚੰਦ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭੇਟ, ਦਾਨ, ਯਜਨ, ਅਤੇ ਰਸ-ਮਿਸ਼ਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯਜਨ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ, ਸੋਮਾ ਪੀਣਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਕਿਰਿਆ-ਕਲਾਪ; ਅਗਨਿ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਚਾਨਣ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸੂਰਜ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਭ ਕਿਰਿਆ-ਕਲਾਪ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਕ ਭਕਤੀ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ। ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਭਕਤੀ ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਖਿਆ ਨਾਮਕ ਹੈ; ਚੌਵੀ ਤੱਤ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ, ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜੜ ਹਨ ਅਤੇ ਭੋਗ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਹਨ; ਪੱਚਵਾਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਤਨ ਹੈ, ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਭੋਗਤਾ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ; ਪੁਰੁਸ਼ ਅਪਰਗਟ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਸਵਾਮੀ ਹੈ। ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਤੱਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ; ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣਨਾ, ਇਹ ਇੱਛਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਧਿਆਨ, ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।