ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੱਡੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਵਰੁਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ, ਨਰਮ ਭੇਟਾਂ, ਘਿਉਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਭੋਜਨ, ਅੱਗ ਲਈ ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵੇ, ਫਲ-ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਭੀ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਹਵਾ ਲਈ ਚੰਦਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਫੁੱਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਭੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ, ਵੈਸ਼ਨਵ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਇਹ ਸਭ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੋਮ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅਤਿਥੀ ਸੇਵਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਅਡੋਲ ਤਪੱਸਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਰਾਹੀਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਲਈ ਧਿਆਨ, ਪਾਣੀ ਲਈ ਚੜ੍ਹਾਵੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖੇਤ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਹਥਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ, ਸੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਚਾਰ ਹਥਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਜਾਂ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦ ਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਤ ਹਨ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮੰਗਲਤਾ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਵੇਦ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਥੇ ਸੱਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਤਾਂ ਯਜਨਾਂ, ਨਾ ਤਪੱਸਿਆ, ਨਾ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸਾਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ, ਭਗਵਾਨ ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਨਾਲ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਤੇ ਵੇਦ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਿਰਫ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕੀ ਮਹੱਤਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਉਹ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਪਦਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ। ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ ਮੋਖਸ਼-ਧਿਆਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਥਾਂ ਤੇ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਹਨੇਰੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਆਤਮਾ ਵੀ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਸਾ-ਰਹਿਤ, ਅਡੋਲ, ਬਹਾਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਉਸਦਾ ਵੈਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਲੋਭ, ਈਰਖਾ, ਮੋਹ, ਚਿੰਤਾ, ਭ੍ਰਮ, ਗਲਤੀ, ਤੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੰਦਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਖੁਦ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਇਕਾਂਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਆਪਣੀ ਤੇਲ ਨਾਲ, ਬੱਤੀ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਅਸਪਸ਼ਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਵਾਂਗ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ ਆਦਿਕ ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਸਕਤੀ ਅਤੇ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਦਾ ਰੂਪ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਦੋਹਾਂ ਧਿਆਨ-ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ—ਜੋ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਪਰਮ ਸਤਿਆ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ, ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਕੁਝ, ਉਹ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਨੱਕ ਤੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਘੰਮ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬਿਨਾਂ ਕੰਨ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ। ਬਿਨਾਂ ਜੀਭ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਬੋਲਦਾ ਹੈ; ਬਿਨਾਂ ਚਮੜੀ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਸਭ ਛੂਹ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਈ, ਵਿਲੱਖਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਰੂਪ, ਆਧਾਰ-ਰਹਿਤ, ਗੁਣ-ਰਹਿਤ, ਮਮਤਾ-ਰਹਿਤ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ, ਗੁਣਵਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਅਣਨੀਆਂਯੰਤਰਿਤ, ਪਰ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਤੇ ਸਰਵ-ਸਵਾਮੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਸ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਅਮਰਤਾ-ਸਮਾਨ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਸੁਣ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ! ਇਹ ਰੂਪ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੈ। ਸਾਰਾ, ਅਤੁੱਲਣੀ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਚਾਰ ਹਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੰਖ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਕੌਮੋਦਕੀ ਗਦਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਹੈ।