ਇਹ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਮਰਮ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਸਮਾਂ, ਯਗਿਆਂ ਜਾਂ ਵਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਧਵ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਮਾਧਵ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਭਗਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹਿਤ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਨ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਮਝ ਕੇ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਭਗਤ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਜੋ ਵਰਤ ਜਾਂ ਕਰਮ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਸ਼ਵ ਉਸੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਮਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਜਪ ਕਰਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਅਰਪਣ ਆਠ ਫੁੱਲ ਹਨ: ਪਹਿਲਾ ਅਹਿੰਸਾ, ਦੂਜਾ ਵਰਤ ਲੈਣਾ, ਤੀਜਾ ਸਾਰਿਆਂ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਚੌਥਾ ਧੀਰਜ, ਪੰਜਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਛੇਵਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ, ਸੱਤਵਾਂ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸੱਚ। ਕੇਸ਼ਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਫੁੱਲ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੀ ਹਨ। ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਫੁੱਲ, ਨਰਮ ਭੋਜਨ, ਘਿਉ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਅਨਾਜ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਫਲ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੁਸ਼, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਚੰਦਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ (ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਫੁੱਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ) ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਨਾ-ਭਰੇ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ, ਵੈਸ਼ਨਵ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅਤਿਥਿ-ਸੇਵਾ, ਗਾਂ ਨੂੰ ਘਾਹ-ਪਾਣੀ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਧਿਆਨ—ਇਹ ਸਭ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਨ। ਹਵਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖੇਤ੍ਰ-ਗਿਆਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਪਦਮ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੀ ਅਪਮਾਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮੰਗਲਤਾ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੇਦ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ ਆਦਿ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯਗ, ਤਪ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਇਤਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਹੈ—ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਧਿਆਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ। ਸੁਣੋ, ਰਾਜਨ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀਵਾ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਿੱਧਾ ਜਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀ ਹਨੇਰੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਆਤਮਾ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਸਾ ਰਹਿਤ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਵੈਰੀ। ਉਹ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਲਾਲਚ, ਈਰਖਾ, ਮੋਹ, ਚਿੰਤਾ, ਭਟਕਾਵਾ, ਭੁੱਲ, ਸੁਖ-ਦੁਖ—ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਇਕਾਂਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਆਪਣੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ, ਵੱਟੀ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਦੁਲਪੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਅਸਪ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਤੇਲ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੀਵੇ ਦੀ ਨੋਕ ਤੇ ਕਾਲੀ ਲਕੀਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਤੇਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਲੌ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਰਮ-ਤੇਲ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਸਿੱਧਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੌ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ ਆਦਿ ਦੀ ਹਵਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਅਸੰਗ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੋਤਿ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ, ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਆਕਾਰ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਧਿਆਨ-ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਪਰਮ ਸਤਿਆਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਸਰਵ-ਗਿਆਨੀ, ਸਰਵ-ਦਰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ। ਉਹ, ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਬਿਨਾਂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਸਭ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।