ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸਤਰੀ ਦੀ ਚੋਟੀ ਗੋਲ ਅਤੇ ਮਸਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਮਹਿਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਬਿੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਚੰਦਨ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ, ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮ ਦਾ, ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਮृਦੁਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ। ਉਹ ਜਵਾਨੀ ਤੱਕ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਰਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਅਠਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲਵੇ। ਜਦੋਂ ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ-ਅੰਕਿਤ ਪਵਿਤ੍ਰ ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਿਨ, ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ ਪਵਿਤ੍ਰ, ਸਾਫ ਕਪੜਿਆਂ 'ਚ, ਗਲ ਵਿਚ ਹਾਰ, ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਪੈਜਬ, ਬਾਂਹਾਂ 'ਚ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਕੰਗਣ ਪਾ ਕੇ ਸਜਿਆ। ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ—"ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਮੋਹਕ ਭਗਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ, ਜੋ ਗਵਾਲਣਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਹਲਾਪ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਨੀਲੇ ਕਵਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ, ਮ੍ਰਦੁ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਵਕਰਤਾ ਵਾਲੀ ਮਧੁਰ ਮੂਰਤੀ, ਮੋਰ ਪੰਖ ਦੀ ਮਕੁਟ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਾਂਸुरी ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ 'ਤੇ ਰਖ ਕੇ ਵਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ-ਖੱਬੇ ਦੋ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ, ਜੋ ਚੁੰਮਣ, ਗਲੇ ਮਿਲਣ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਐਸੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ 'ਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਸਤਕ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਲਾਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜੀ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੀ ਲਾਜ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਦਭੁਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਅਚੰਭੀ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ। ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਏਕਤਾ ਉਸ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰ; ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੇਗੀ।" ਫਿਰ, ਉਹ ਕਵਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਉਸ ਰੂਪ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨੇ ਉਹ ਰੂਪ ਭਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦੇ ਸਤਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਦੋ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਮਧੁਰ ਸਤਨ ਉਭਰੇ; ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਗੋਲ ਤੇ ਮੋਹਕ ران; ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਚੋਟੀ; ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਸੁੰਦਰ ਬਾਂਹ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਇੰਝ, ਸਾਰੇ ਗਹਨੇ, ਵਸਤ੍ਰ, ਹਾਰ ਆਦਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣ ਗਏ; ਉਹ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮਹਿਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਸੁਭਾਗੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੀਪਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੀਪਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਲਾਜ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਹਾਸਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜੀ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਹੈ," ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। "ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੇਵਾ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦੇ, ਪਿਆਰੀ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ 'ਚਿਤ੍ਰਕਲਾ' ਨਾਮ ਧਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵੀਣਾ ਵੀ ਲੈ ਲਈ। "ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੇੜੇ ਰਹੋ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੋ; ਇਹ ਤੇਰਾ ਕਰਤਵ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਲਈ।" ਫਿਰ, ਚਿਤ੍ਰਕਲਾ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵੀ ਲੈ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ; ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ, ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਕਾਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਚ ਲੀਨ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਉਸ ਸਰਵੋਤਮ ਆਨੰਦ ਲਈ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਰੋਇਆ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਹਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ ਸੀ; ਘਰ 'ਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖੀ ਸੀ। ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਗਵਾਲਾ ਵਿਰਗੁਪਤਾ ਦੀ ਧਰਮਵਾਨ ਧੀ, ਚਿਤ੍ਰਕਲਾ, ਜਨਮੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਗਹਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲੀ ਵੀਣਾ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਅਚੰਭੀ ਗਹਨਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਕਵਲ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤਪੱਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਣਯਸ਼੍ਰਵਾ, ਕਸ਼ਯਪ ਵੰਸ਼ੀ, ਸਭ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਭਗਤਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦੇ। ਚੌਦਵੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ 'ਤੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਉਸ ਨੂੰ ਅਠਵੀਂ ਉਮਰ 'ਚ ਦীক্ষਾ ਦੇ ਕੇ, ਇਹ ਇਕਵੀਸ ਅੱਖਰੀ ਪਰਿਪੂਰਨ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿਖਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਗੋਪਾਲ-ਵਿਦਿਆ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਭ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਇਹ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਦਭੁਤ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ—ਕਾਮਾ, ਮਾਇਆ, ਰਮਾ, ਕੰਠਾ, ਇੰਦਰਾ, ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਦਾਮੋਦਰ—ਸਮੇਤ।