ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਗਲ ’ਚ ਗੂੰਜਾਂ ਦੀ ਮਣੀ ਦੀ ਲੜੀ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਤਲਬ ਵਿਚ ਤੜਫਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਜੀਰੇ ਵਜਾ ਰਹੀਆਂ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਗਾ ਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਵਧਾਈ ਲਈ ਦਿਲੋਂ ਨੱਚ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਵਿਆਹਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ, ਭਾਵ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦੀ ਤੇ ਚੁੰਮਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕਰ ਪਿਆਰੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਵਿਚ, ਸ਼ਵੇਤਕੇਤੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮੁਰਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਗਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਮੋਹਣੀ ਲਛਮੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਸਦਾ ਗਿਆਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਜਪਦਾ ਸੀ। ਉਹ, ਸਭ ਕੁਝ ਖੁਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਦਾ ਹੀ ਮੰਤਰ ਦੇ ਭਾਵ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ, ‘ਉਹ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ’, ਉਹ ਦੋ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਸੁਕੰਨੀ, ਮਕਮਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ, ਮੋਤੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਸੁਤ-ਰੂਪ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾਜੇ, ਕਲਾਈਆਂ ਵਿਚ ਕੜੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਬਾਜੂਬੰਦ, ਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਰੱਬੀਕ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਸੁੰਦਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਹਾਉਂਦੇ ਕੁੰਡਲ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਗੋਲ ਬ੍ਰੇਡ ਵਿਚ ਕਸਤੂਰੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਸੀ, ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਲ ਟਿਕਾ ਲਗਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੰਦਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਨਕਸ਼ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਠੰਢੀ-ਮਿਠੀ, ਉੱਚਾ ਮੰਤਰ ਜਪਦਿਆਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਦਿੱਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਸੀ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੱਕ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਰਮ, ਅਡੋਲ ਬਾਰ੍ਹਾ ਸਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਵਧੀਆ ਅਠਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਜਦ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਮੰਤਰ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਉਹ ਮੁੰਡਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪਾਜਿਆਂ, ਜਨੇਊ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਬਾਂਹ-ਕੜਿਆਂ ਤੇ ਕਲਾਈਆਂ ਦੇ ਕੜੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਅਕੇਲਾ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਮੋਹਣੇ ਭਗਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ, ਜੋ ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਇਕ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ-ਚਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ। ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਨੀਲੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸੀ, ਮਿੱਠੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਮੋੜਾਂ ਵਾਲੀ ਅਦਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਖੜੀ ਸੀ, ਤੇ ਮੋਰਪੰਖ ਦੀ ਮੁਕੁਟ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਵਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪਾਸੇ ਦੋ ਸੁੰਦਰ ਸਖੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਪਿਆਰ, ਚੁੰਮੀਆਂ, ਗਲੇ ਮਿਲਣੀਆਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਲਾਲਸਾ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਐਸੇ ਰੂਪ ਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਲਿਆ, ਮਨ ਵਿਚ ਲਾਜ ਭਰ ਗਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਰੀ ਨੇ, ਹੱਸਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ। ਲਜਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਉਹ ਅੱਤ ਉੱਤਮ, ਅਦਭੁਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਇਕ ਅਚੰਭੀ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ। "ਹੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ। ਫਿਰ, ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੇਗੀ।" ਫਿਰ ਉਹ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ ਕੋਲ ਆਈ, ਤੇ ਉਥੇ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਉਸ ਰੂਪ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੇ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਦੋ ਪੂਰਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਛਾਤੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ, ਗੋਲ ਜੰਘਾਂ ਬਣੀਆਂ; ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਚਾ; ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਸੁੰਦਰ ਬਾਂਹਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ, ਕਪੜੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਆਦਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣ ਗਏ; ਉਹ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਸਤੀ ਸੁਗੰਧਤ ਹੋ ਗਈ। ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਭਾਗਾਂਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਦੀ ਲੌਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਲਾਜ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਮੁਸਕਾਨ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਮਨਮੋਹਣੀ ਸੀ। ਪਿਆਰ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਹੈ," ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਨਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। "ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੇਵਾ ਤੇਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਕਲਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵੀਣਾ ਵੀ ਚੁੱਕ ਲਈ। "ਸਦਾ ਨੇੜੇ ਰਹਿ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਗਾ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਚਰਿਤਾ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਨਾਥ ਲਈ।" ਫਿਰ ਚਿਤ੍ਰਕਲਾ ਨੇ, ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ’ਤੇ, ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵੀ ਚੁੱਕ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਬੜਾ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ। ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹੇ, ਉੰਨਾ ਸਮੇਂ ਚਿਤ੍ਰਧਵਜ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਇਆ, ਕਾਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਅੱਤ ਆਨੰਦ ਲਈ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੇ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਉ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ’ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲਿਆ। ਘਰ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾ ਪਇਆ।