ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਕਣਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ, ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਹਾਰ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੂੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਵੇਹਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਰ੍ਸ਼ਿ ਕੁਸ਼ਧ੍ਵਜ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਰਵਾ ਅਤੇ ਸੁਵਰਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਹੋਏ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਉਚੇ ਕਰਕੇ, 'ਹ੍ਰੀੰ ਹੰਸ' ਤਿੰਨ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਘੋੜ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਹ ਤਪਸਵੀ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ, ਦਸ ਸਾਲਾ ਸੁੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਧਿਆਨ ਧਰਦੇ। ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲਾਲ ਹੋਠ, ਜੋ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ, ਦੇਖ ਕੇ, ਜਦ ਜੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਸੁਵੀਰ ਨਾਂ ਦੇ ਗੋਪ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਧੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਮਈ ਤੋਤਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਵਿਨੀ ਦਿਸਦੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਟਿਲਾ, ਜੰਘਪੂਤ, ਘ੍ਰਿਤਾਸ਼ੀ ਤੇ ਕਰਬੁਰਾ—ਇਹ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸਨ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਪਏ। ਇਹ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਜਪ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਹਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਧਿਆਨ ਸਾਧਦੇ, ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਰਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਦੇ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅਮਰ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਉਂਦੇ, ਨੱਚਦੇ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਮਨੋਹਰ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਚੰਦਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਜਸਵੰਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜਦ ਜੁਗ ਅੰਤ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਮਈ ਲਕੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਹ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਜੋ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਤ ਮਸਤਕ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਫਲ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ, ਦਿਵ੍ਯ ਮੋਤੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਦੀਰਘਤਪਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਜੁਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ੁਕ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਥੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਭੋਜਨ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਰਮਾ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਅੱਠਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਗਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ। ਹਰੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੇ, ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਮਲ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਹੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਹੇ। ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ, ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੋਮਾਂਚ, ਉਹ 'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ!' ਅਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰਜਨਹਾਰ ਅੱਗੇ ਲੋਟ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੁਣ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ।' ਮੇਰੀ ਸੂਰਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੋਪੀਆਂ, ਜੋ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਦੂਜੀ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ। ਇੱਕ, ਜੋ ਕਦੇ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਯਮ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਦੂਜੀ ਮਿੱਠੜੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੀ; ਦੋਵੇਂ ਹਰੀ ਦੀ ਉੱਚਤ ਭਗਤੀ ਕਰਦੀਆਂ, ਇੱਕ ਖੱਬੇ, ਦੂਜੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ। ਜਦ ਜੁਗ ਅੰਤ ਆਇਆ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਉਪਨੰਦ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ, ਜਿਸਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਇਹ ਓਹੀ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਹੈ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਘੜਿਆਂ ਵਰਗੇ ਚੁਚਕ, ਲਾਲ ਚੁੰਨੀ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ। ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਸਿੰਦੂਰ, ਗਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੌਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਚੁਚਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕੇਸਰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਭੋਜਨ ਹੈ। ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਗਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੀ। ਉਸਦੇ ਸਾਂਪ ਵਰਗੇ ਗਲ੍ਹ ਤੇ ਗੁੰਜਾ ਮਾਲਾ ਚਮਕਦੀ, ਤੇ ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਉਸਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਤਪਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਗ ਵਜਾਉਂਦੀ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ, ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੀ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨ ਕੇ ਨੱਚਦੀ ਤੇ ਇਸ ਵਧੂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੀ। ਉਹ ਵਾਰੰਵਾਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦੀ ਤੇ ਚੁੰਮਦੀ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਮੂਰਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਚਰਨ ਮੁਰਾਰੀ ਸੇਵਦੇ, ਜਿਸਦੀ ਬੋਲੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਮਿੱਠੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿਕ ਲਈ ਅਗਮ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਸਦਾ ਮੋਹਣੀ ਸ੍ਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ, ਗਿਆਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਨੰਦਮਈ ਕਰਦੀ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਦੀ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਮਨਨ ਕਰਦਿਆਂ, 'ਉਹ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ,' ਐਸਾ ਸੋਚਦਾ, ਉਸਨੇ ਦੋ ਕਲਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਵਾਂਗ, ਪਤਲੀ ਦੇਹ, ਉੱਗਦੇ ਚੁਚਕ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਸੁਤ-ਰੂਪ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਜੇਬ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਕੜੇ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਮੋਤੀਆਂ ਜੜੇ ਅੰਗੂਠੀਆਂ, ਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।