ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਇੱਕ ਧਰਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੇਰੰਬਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ—ਸਰੀਰ, ਮਨ ਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਕਾਂਚੀ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਮਨਮੋਹਣੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚ ਵੀ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇਰੰਬਾ ਨੇ ਓਥੇ ਹੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣ ਉਸ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਲੈਣ ਆਏ। ਉਹ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਲੈ ਆਏ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ। ਫਿਰ, ਹਰਿ ਦੇ ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਦੂਤ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਤੋਂ ਹੇਰੰਬਾ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਿੱਤ ਹੋਈ, ਨਾ ਹਾਰ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਪ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਆਏ। ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ ਮਹੇਸ਼ਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਆਏ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ‘ਤੇ, ਦੋਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਜੰਗ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਹੇਰੰਬਾ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਸ਼ਿਵ, ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਮਾਧਵ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਏ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਆਗਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਹੇਰੰਬਾ ਨੇ ਓਥੇ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵੇਖੀ। ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਹੇਰੰਬਾ ਕੈਲਾਸਾ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਧਵ ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੇਰੰਬਾ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾ ਕੇ, ਹਰਾ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ, ਸ਼ਿਵਕਾਂਚੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹੁਣ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਸੱਤ ਘਾਟਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੇਖਣ, ਛੂਹਣ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਲਏ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਕਸ਼ਯਪਾ, ਉਤਮ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਤ੍ਰੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ—ਸੋਮਾ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਅਤੇ ਦੱਤਾ—ਮਿਲੇ। ਅੰਗੀਰਸ ਨੇ ਵੀ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਪਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੰਗੀਰਸਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਏ। ਪੁਲਹਾ ਨੇ ਇੱਥੇ ਦੰਭੋਲੀ, ਗੁਣਵਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਗਸਤਿਆ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁਬਕੀਆਂ ਲਾ ਕੇ ਜਨਮਿਆ, ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤਰ ਪਾਏ। ਕੁਬੇਰ, ਜੋ ਉਮਾ ਪਤੀ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਜਨਮਿਆ। ਕਰਤੂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਲਖਿਲਿਆ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਬਣ ਕੇ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ; ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਰਾਜਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਕਪਿਲਾ ਦੀ ਆਸ਼ਰਮ, ਕੇਦਾਰ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਆਦਿ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ, ਮੈਂ ਜੇਹਾ ਕੋਈ ਵੀ। ਸੌਭਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ਼ੀਨਰਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧੰਨ-ਧੰਨ ਸਮਝਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ—ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਹੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਹੈ। ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਸੁਣਨ ਦੀ ਜੋ ਪੂਤਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਨਾਨ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਠਨ ਵਰਤਾਂ—ਕ੍ਰਿਚ, ਅਤਿਕ੍ਰਿਚ, ਪਾਰਾਕ, ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ—ਦੇ ਜੋ ਫਲ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ, ਸਭ ਯਗਨਾਂ—ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਆਦਿ—ਦੇ ਜੋ ਫਲ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਐ ਸ਼ੌਣਕ, ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਸੌਭਰੀ ਤੋਂ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਸਮੇਤ, ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਆਇਆ, ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ ਕਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਦਵਾਰਕਾ ਤੋਂ ਆ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇਵਤਾ, ਦੀ ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਓਥੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਵੀ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਮਰਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ।