ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮਿਥਿਲਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਅਣਪਹੁੰਚਾ ਧਨੁਸ਼ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ, ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਤੋੜਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਜਨਕ ਦੀ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਮੋਹਣੀ ਧੀ, ਜਾਨਕੀ, ਉਸਨੇ ਜੀਤ ਲਈ। ਰਾਮ ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ, ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਵਾਕਿਆ, ਜਿਹੜੇ ਉਥੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸੁੰਦਰੋ—ਹੁਣ ਚਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੁਹਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਕੰਨੀਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। "ਉਹ ਰਾਮ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਉਹ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਹੇਗਾ? ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰੇਗਾ?" ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਆਗਿਆ, "ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ—ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ; ਫਿਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਜਾਨਕੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਤੜਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਦਾ ਤੋਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਜਾਨਕੀ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ। "ਇਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਵੇਗਾ, ਪੰਕਤਿਰਥ ਨਾਮ ਦਾ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ; ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਫਿਰ ਭਰਤ, ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।" "ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਰਘੁਨਾਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਹ ਰਾਮ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਮ ਹਨ, ਮਿੱਤਰੋ।" "ਉਸਦਾ ਮੁਖ ਕਮਲ ਦੀ ਕਲੀ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਹੈ; ਅੱਖਾਂ ਲੰਬੀਆਂ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ; ਨੱਕ ਉੱਚੀ, ਚੌੜੀ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ; ਭੰਵਾਂ ਸੁਹਣੀਆਂ, ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ।" "ਉਸਦੇ ਬਾਂਹ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਨੁਮਾ, ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ; ਗਲ ਸਾਂਪ ਦੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੈ; ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ।" "ਉਸਦੇ ਪੱਟ ਤੇ ਕੁਲ੍ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਗੋਡੇ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ; ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਪੈਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੇਵਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਹੈ ਮਹਾਨ ਰਘੁਪਤੀ।" "ਰਾਮ ਐਸਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਹਜ਼ਾਰ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਵੀ ਇਸ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ; ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਪੰਛੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?" "ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੂਪ, ਸੋਭਾ ਤੇ ਮੋਹਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ—ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਦੇ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।" "ਉਹ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਬੜਾ ਸ਼ੌਰ, ਤੇ ਮੋਹਣੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦਾ, ਜੋ ਸਭ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ?" "ਜਾਨਕੀ ਧਨਵੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਮੋਹਣੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਖੁਸ਼ ਰਹੇਗੀ।" "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ, ਸੁੰਦਰੋ, ਜੋ ਤੂੰ ਐਸਾ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ, ਐਸਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈਂ?" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਚਾ ਜਨਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ। "ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਜਾਨਕੀ ਕਿਹਾ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੋਹਣੀ ਰਾਮ ਆਵੇਗਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।" "ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗੀ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੱਖਾਂਗੀ, ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਿਆਂ।" ਜਦੋਂ ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਕੰਪ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਪੰਛੀ ਹਾਂ, ਧਰਮਵਾਨ ਮਾਤਾ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ; ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਡਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਾਂ—ਘਰ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ।" "ਮੇਰੀ ਸਾਥਣ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹੇ ਤੇ ਅੰਡੇ ਸੇਵੇ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗਾ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ।" ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਮਾਦਾ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ; ਫਿਰ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਨਿਮਰ, ਉਸਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ। "ਸੀਤਾ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ—ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈਂ? ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੀਏ।" "ਮੇਰੀ ਸਾਥਣ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਉਥੇ ਰਹੇ; ਜਦ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇ, ਸੁੰਦਰੋ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਸੁਖੀ ਜਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ; ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੱਖਾਂਗੀ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਾਂਗੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਪੰਛੀ ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: "ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ।" "ਬੋਲਣਾ ਨਹੀਂ, ਬੋਲਣਾ ਨਹੀਂ—ਚੁੱਪ ਰਹੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਬੋਲਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ, ਪਾਗਲ ਮਨੁੱਖ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਇੱਥੇ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਨਾ ਕਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੰਧਨ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦਾ? ਇਸ ਲਈ, ਚੁੱਪ ਰਹੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੁੰਦਰੋ, ਮੈਂ ਇਸ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਸੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਮੋਹਣੀ।" ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ; ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਨੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ, ਜਦ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਵੇਂ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਵੇਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੁਖ ਵਿਚ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਖਦੀ ਰਹੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਦੁਖ ਵਿਚ ਹੀ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦੀ, ਇੱਕ ਸੋਭਾਵਾਨ ਵਿਮਾਨ ਆਇਆ, ਤੇ ਤੋਤਾ-ਪਤਨੀ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚਲ ਪਈ। ਜਦ ਉਹ ਮਰੀ, ਉਸਦਾ ਪਤੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਜਹਨਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। "ਇਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਮੇਰੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਘਣੀ ਪੀੜਤ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸੋਹਣੀ, ਵਹਿੰਦੀ ਜਹਨਵੀ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਦੁਖੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਕੰਪਦਾ।