ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਚੀਟੀ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸੀ—ਉਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨ ਹਿਲਦੀ ਸੀ, ਨ ਥਕਦੀ ਸੀ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਢੇਰ ਨੂੰ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਜਾਇਆ, ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਲਾਲ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਦਿਲ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਉਹ ਪਾਪ ਦੇ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ, ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਗਮ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਧਰਤੀ ਹਿਲੀ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਤਾਰਾ ਡਿੱਗਿਆ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚਕਰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਰਾਜ ਦੇ ਘੋੜੇ ਗੁਮ ਹੋ ਗਏ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਾਥੀ ਮਰ ਗਏ, ਰਤਨ-ਜੜੇ ਖਜਾਨੇ ਗੁਆਚ ਗਏ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਝਗੜੇ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਡਰ ਗਿਆ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਕਿਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਝ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ?" ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਧਯਸਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਚਲਾ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਹੈ, ਉਹ ਬੜੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਤੇ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਪस्या ਅਦਭੁਤ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਦਇਆ ਕਰੋ।" ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੇਰੀ ਧੀ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ ਆਏ ਹਨ।" "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੀ ਧੀ ਨੇ ਇਕ ਅੱਖ ਫੋੜੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਲਹੂ ਵਗਿਆ; ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਚਾਹੇ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਧੀ, ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਤੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਕੁੜੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਠ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਧੀ ਨੂੰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦਇਆ ਦਾ ਮੂਲ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੇ ਚਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਤਪस्या ਦੀ ਅਕਲਪਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਤਪस्या ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। "ਇਸ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦੇਖੋ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਹਵਾਈ ਰਥ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਪਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇੰਦਰ-ਇੱਚਾ, ਜੋ ਤਪस्या ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹਨ।" ਇਉਂ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਚਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਨਦੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਯੋਧੇ ਚਲੇ—ਕੁਝ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ, ਕੁਝ ਪੈਦਲ, ਕੁਝ ਰਥਾਂ ਤੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ। ਸ਼ਤਰੁਘਨ, ਆਪਣੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੰਤਰੀ ਸੁਮਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਿਆ। ਇਉਂ ਰਾਹ ਚਲਦਿਆਂ, ਉਹ ਵਾਜੀ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਵਿਮਲਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਰਤਨਤਾਤਾ ਥਾਂ, ਜੋ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਧਨ-ਧਾਨਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੇਵਕਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਘੁਨਾਥ ਦਾ ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ, ਸਾਰੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੱਤੱਰ ਚੰਦਨ-ਰੰਗ ਹਾਥੀਆਂ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਥ-ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਾਸੁਕੋਸ਼ਾ, ਸਾਰਾ ਧਨ, ਤੇ ਰਾਜ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਫਿਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਨਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। "ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ" ਨਾਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਧਨ ਤੇ ਵੱਡਾ ਖਜਾਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਤਰੁਘਨ, ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਤੇ ਘੋੜਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਸੀ। ਇਉਂ ਰਾਹ ਚਲਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸਟਲ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਣਿਜਾਂ, ਗੇਰੂ ਤੇ ਹੋਰ ਚਮਕਦਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ, ਸਿਧ-ਸਤਰੀਆਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਸਿਧ-ਜਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ; ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਤੇ ਨਾਗ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਠੰਡੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਵੀਣਾ, ਹੰਸ ਤੇ ਤੋਤਿਆਂ ਦੀ ਮਧੁਰ ਧੁਨ ਨਾਲ ਸੋਭਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦਾ ਮਨ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ?" "ਕੀ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਖੇਡ-ਥਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਮਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਸੀ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਹਿੰਦਾ: "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਨੀਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵੱਡੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ-ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਇਹ ਪਹਾੜ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ।" "ਜੋ ਆਪਣੇ ਤਰਕ ਤੇ ਦਲੀਲਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੰਗਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਤੇ ਨੀਲਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸਾਨੂੰ ਸਚਾਈ, ਧਰਮ ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ।