ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਘੋੜਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ, ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਦਾ ਗਿਆ, ਹਰ ਥਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਇਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਰੀ, ਹਰੀ ਦੀ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਾਨਰਾਂ, ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਭਰੀਆਂ ਚਿੱਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਹਵਨ-ਧੂਪ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਜਨ-ਸਥੰਭਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਵਾਂਗਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਚੂਹੇ, ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਖੋਦਦੇ। ਮੋਰ ਤੇ ਨਿਊਲ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਖੇਡਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਹਥੀ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮृਗ, ਜੰਗਲੀ ਚੌਲ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਗਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥਣ ਮਟਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਭਰਪੂਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੰਦਿਨੀ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਦੀ ਲੱਕੜ ਫੜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਧਰਮ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਰਵਗਿਆ ਮੰਤਰੀ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸੁਮਤੀ, ਇਹ ਜੋ ਅੱਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?” “ਮੈਂ ਇਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਵਰਣਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।” ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਇਹ ਉੱਚ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਵਣ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਜਾਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਦੇ ਮਹਾ-ਯਜਨ ਵਿਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ।” ਚਵਣ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਸ ਵਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਸੁਮਤੀ ਤੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਕਦੋਂ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਦੇ ਮਹਾ-ਯਜਨ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?” ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿਚ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨਾਮਕ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਇਆ। ਇਕ ਵਾਰ, ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਯਜਨ ਦੀ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਉਧਰ, ਯਜਨ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਦਮਨ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗਾ, ‘ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?’ ਉਹ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਅਗਨਿ ਨੇ, ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦੈਤ ਨੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸੀ, ਦੈਤ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤੀ। ਦੈਤ ਨੇ, ਜਦ ਉਹ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਜ ਮਾਦਾ ਕੁਰਰੀ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੀਕ ਮਾਰਦੀ ਹੋਈ, ‘ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ!’ ਆਖਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਕ ਮਾਰਦੀ ਹੋਈ ਲੈ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਉਸ ਪਵੀਤਰ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਤ ਰੁੱਖੀ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾ ਜਾ, ਹੇ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ! ਭਸਮ ਹੋ ਜਾ! ਤੂੰ ਜੋ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤ ਤੁਰੰਤ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮਾਂ, ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬੇਚੈਨ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ, ਜਦ ਅਗਨਿ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਜਾਣੀ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ‘ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਲਈ ਵੈਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਵੇਂਗਾ।’ ਫਿਰ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਅਗਨਿ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ‘ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ! ਮੈਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਤਨ, ਮਿਹਰ ਕਰੋ।’ ਤਦ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, ‘ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜੇਗਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇਗਾ।’ ਫਿਰ, ਉਹ ਧਰਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਜਨਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ (ਗਰਭ ਤੋਂ) ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ‘ਚਵਣ’ ਆਖਣ ਲੱਗੇ; ਉਹ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਦੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਚੰਨ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੇਵਾ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਗਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਤਪੋਬਲ ਵਾਲੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੋ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਗ ਆਏ, ਜੋ ਵਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹਿਰਣ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੁਰਚਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਟੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮਨੁ, ਜੋ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਰੇਵਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਧੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਈ।