ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਧਿਆਨ ਲਗਾਇਆ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ: “ਭਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼ਰਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਤੁਸੀਂ ਸੂਖਮ ਤੇ ਸਥੂਲ ਹੋ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਓ, ਕੋਈ ਵੀ ਬਚੇ ਨਾ।” ਨੰਦੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਸ਼ਚਰਜ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਣਗਿਣਤ ਗਣਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਡੋਲ ਰਹੇ ਸਨ; ਕੁਝ ਨੰਗੇ, ਵਿਅੰਗ, ਵਕਰੇ, ਰਾਖ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖੋ।” “ਮਹਾਨਦੇਵ, ਦਯਾ ਕਰੋ, ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹੋ; ਵਿਕਟ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।” ਇਹ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਾ, ਸਰਪ ਅਤੇ ਕਿਨਨਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ: “ਮਾਧਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋ!” “ਸਾਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਹੇ ਮਹਾਨਦੇਵ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰੋ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਰਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਬਰਖਾ ਵਾਲੀ ਘਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ: “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਰਵ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਅਮਰੋ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਦਸ-ਮੁੰਹੇ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।” “ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਿਤ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦਾਨ, ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਰਹੀ ਹੈ; ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਪਕੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਵੱਡੀ繁ਤਾ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ‘ਪੁਤਰੇਸ਼ਟੀ’ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ।” “ਤਦ ਮੈਂ, ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਹਿੱਤ ਲਈ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੜ ਤੋਂ ਉਖਾੜ ਦਿਆਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਭੂਮਿ ਉੱਤੇ ਭਾਲੂ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਣਗੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਗੂੰਜਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚੁਪ ਹੋ ਗਏ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਐਲਾਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਓਹੋ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਭਾਲੂ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਆ ਗਏ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨਦੇਵ, ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਮਾਨਵ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਭਰਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਹਨ; ਰਾਵਣ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ। ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਚੁਕ ਲਿਆ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਦੈਤ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਚੁਭਣ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਤਪਸਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਯਜਨ-ਕਰਮ ਚੰਗੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ, ਸਾਰੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਰੋਤ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਨਾਸ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ। ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰੋਣ-ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸੁਮਦਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਕੀ ਰਾਮ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਮਾਣਕ, ਚੰਗਾ ਹੈ? ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਕੌਲ-ਮੁਖੜੇ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਦੇ, ਅਨੰਦਤ ਹਨ। ਹੇ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ, ਮੇਰੀ ਦੌਲਤ, ਮੇਰੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੰਪਤੀ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਸਭ ਦਾ ਲਕੜਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਮੈੰਨੂੰ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਦਯਾ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਅੱਜ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਰਘੁਨਾਥ ਦਾ ਕੌਲ-ਮੁਖੜਾ ਦੇਖ ਸਕੇ।” ਜਦੋਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ ਸੁਮਦਾ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿਆ, ਉਹ ਰਘੁਨਾਥ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੁਮਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਲ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਕਈ ਵਸਤ੍ਰ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਧਨ-ਸੰਪਤੀ, ਪੈਦਲ ਫੌਜ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਉੱਤਮ ਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਤੀਰ-ਧਾਰੀ ਸੁਮਦਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਊਚਾ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਮੁਸਕੁਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸਨਮਾਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।