ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘੋਂਸਲਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਇੱਕ ਖੋਹ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੱਪ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਕਾਂ ਦੀ ਮਾਦਾ ਨੇ ਘੋਂਸਲੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅੰਡੇ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਕਿਤੇ ਚਲੀ ਗਈ, ਪਰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਘੋਂਸਲੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਹੁਣ ਕਾਂ ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇੱਕ ਰਾਤ, ਰਾਜਨ, ਵੱਡੀ ਆਂਧੀ ਚੱਲੀ। ਉਸ ਆਂਧੀ ਨੇ ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਿਲਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੱਕ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਰੁੱਖ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਾਂ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਸਦਾ ਸੱਪ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਪਰ ਇਹ ਤਿੰਨੇ—ਰੁੱਖ, ਕਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪ—ਦੇਵੀ ਅਕਾਰੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ੍ਰੀਪਤੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕਿਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਣ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ? ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਣ ਸਨ? ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਨਾਰਦ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕੁਰੂਜਾਂਗਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰਵਣ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੁੰਡਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਲਾ ਕਰੰਟਕਾ ਸੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਾ੍ਹਾ ਕੇ ਬਿਨਾ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਸੀ, ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਹੀ ਸੀ। ਕਰੰਟਕਾ, ਉਸਦਾ ਭਰਾ, ਨਾਸਤਿਕ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਕਾਲਾ ਸੱਪ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹੀ ਸੱਪ, ਕੁੰਡਾ, ਸ਼੍ਰਵਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅਚਲਤਾ ਅਤੇ ਦੁਹਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕਾਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਕ ਵਾਰ, ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਗਾਂ, ਜੋ ਦੂਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ, ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਕੁੰਡਾ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕੰਮ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪੁੰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰਲੇ ਮੌਤ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਵਿਅਕੁੰਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਸ਼ੀ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਰਾਜਨ। ਇੱਥੇ ਜੇ ਕੋਈ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵਿਅਕੁੰਠ, ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਦੱਸੋ। ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰਿਸ਼ੀਵਰ, ਤੁਸੀਂ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰ: ਕਾਸ਼ੀ, ਸ਼ਿਵਕਾਂਚੀ, ਅਤੇ ਗੋਕਰਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਤੁਸੀਂ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸੀ, ਹੁਣ ਗੋਕਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਕਾਂਚੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਗੋਕਰਣ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ। ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਤੋਪ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੋਕਰਣ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਜੇ ਇੱਥੇ ਮੌਤ ਆਵੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਗੋਕਰਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣੀ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਗਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਜਿਤੇ, ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਦੇ ਕੋਲ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਭਿਲਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਰਕਟਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੂੜ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਰਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਪਤੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ, ਜਰਾ, ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਛੇਵੀਂ ਮਿੱਠਾਈ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਛੇਵੇਂ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮਹਾਨਭਾਗ ਭਿਲਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ; ਉਹ ਕੇਕੜਾ (ਕਰਕਟਾ) ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਜਦ ਭਿਲਾ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆਇਆ, ਉਹ ਕੁੜੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨਸੂਬਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਭੱਜ ਗਈ। ਡਰੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੱਜੀ, ਤੇ ਕਰਕਟਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਣ ਦੇ ਤੀਰਥ ਥਾਂ ਉਹ ਫੜੀ ਗਈ; ਉਹ ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਲਾਸ਼ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਪੀ ਸੀ, ਪਰ ਗੋਕਰਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਗੋਕਰਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸ਼ਿਵਕਾਂਚੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗੋਕਰਣ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਜੋ ਉੱਤਮ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸੀ। ਇੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਤੇ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁੱਤਰੋ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਉਥੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ, ਰਾਜਨ, ਬਾਣਾ ਦਾਨਵ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਸਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਭਗਵਾਨ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੇਵਕਪਦ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਚੰਭਤ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਜੋ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਿਬੀ ਰਾਜਨ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ, ਗੋਕਰਣ ਤੇ ਸ਼ਿਵਕਾਂਚੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਦੇ ਫਲ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਗਏ।