ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵ੍ਰਤ-ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਤਿਕ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਖਾਸ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜਮਾਸ਼, ਜੰਬੀਰਾ, ਮਾਸ, ਪਿਸੇ ਹੋਏ ਮਸਾਲੇ ਜਾਂ ਬਿਆਸਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਦਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸੂਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ, ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਮਾਸ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਲੂਣ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲੋਂ ਖਰੀਦੇ ਰਸ, ਛੋਟੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਪਾਣੀ, ਚੌਥੇ ਪਖਵਾਡੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਥਾਲੀ 'ਚ ਪੰਗਤ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤੀ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼, ਕੁੱਕੜ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਸੜੇ ਹੋਏ ਭਾਗ, ਹਿੰਗ, ਪਿਆਜ਼, ਲਸਣ, ਮੂਲੀ, ਸਜਣ ਦੀ ਫਲੀ, ਘੀਆ, ਬੈਲ, ਬੈਗਨ, ਕੱਦੂ, ਕਾਂਸੀ ਦੀਆਂ ਥਾਲੀਆਂ 'ਚ ਖਾਣਾ, ਦੁਬਾਰਾ ਪਕਾਇਆ ਭੋਜਨ, ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦਾ ਖਾਣਾ, ਮੱਛੀ, ਪਲੰਗ, ਮਹਾਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਔਰਤ, ਦੁਬਾਰਾ ਛੁਹਿਆ ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ—ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹਿਲਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ, ਘੀਆ ਖਾਣ ਨਾਲ ਧਨ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰਵਲ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮੂਲੀ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਬੈਲ ਫਲ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਿੰਬੂ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ-ਯੋਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤਾਡ ਫਲ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾਰਿਯਲ ਨਾਲ ਮੂੜਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਲੌਕੀ ਖਾਣਾ ਗਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤੇਤਰ ਨਾਲ ਗਾਂ ਦਾ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਵਾਰ ਦੀ ਫਲੀ ਪਾਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪੁਤੀਕਾ ਦੀ ਦਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬੈਗਨ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਨਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਾਲਾ ਚਣਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਸ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਨਾਂ ਤੇ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਭੋਜਨ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਸੌ ਯੱਗ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਯੱਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤੀ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਬਚਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਪਾਪ, ਕਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਚੌਂਹਦਿਸਾ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਪ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਕਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ?" ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਕਪੜੇ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਹਰੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣਾ, ਨਾਚ, ਗੀਤ ਆਦਿ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਜਾਨਣ ਵਾਲੇ! ਤુલਸੀ ਜੀ ਦੀ ਦਇਆ ਵਾਸਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਿਆ ਦੱਸੋ ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤુલਸੀ ਦਾ ਬਾਗ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਤੀਰਥ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਤુલਸੀ ਦਾ ਬਾਗ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸਨੂੰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਤુલਸੀ ਨੂੰ ਲਗਾਉਂਦਾ, ਪਾਲਦਾ, ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਵੇਖਦਾ ਜਾਂ ਛੁਹਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਤਾਜ਼ੀ ਤુલਸੀ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮੌਤ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਸਰਵੋਤਮ ਦਰਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਹੇਸ਼, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ ਤુલਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਤુલਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਮਰੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਧਾਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੇ ਕਈ ਪਾਪ ਹੋਣ, ਪਰ ਤુલਸੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਲਗਾ ਲਏ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤુલਸੀ ਜਾਂ ਚੰਦਨ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਗਲ ਵਿਚ ਤુલਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ, ਭਾਵੇਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਜਾਂ ਕੁਕਰਮੀ ਹੋਵੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ ਫਲ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੋਈ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਦੇ ਬਦਲੇ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਮਾਲਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਦੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਹਰੀ ਦੇ ਕੋਪ ਦੀ ਅੱਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਵਾਲ ਤੱਕ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਾਲਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਤ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਤੂਲਸੀ ਜਾਂ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ ਫਲ ਹੱਥ, ਸਿਰ, ਗਲ, ਕੰਨ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਕਰੇ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਯੱਗ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਸਦਾ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਤਿਕ ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।