ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਤਿਕਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਤਿਕਾ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਮੋਦਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ! ਮੈਂ ਕ੍ਰਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।" ਫਿਰ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਧਾ-ਸਹਿਤ ਦਾਮੋਦਰ, ਜਲ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ-ਨਾਭੀ ਵਾਲੇ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਾਥੇ 'ਤੇ ਉਰਧਵ-ਤਿਲਕ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਰਧਵ-ਤਿਲਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਉਰਧਵ-ਤਿਲਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਵਲ ਦੇਖਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਅਣਜਾਣੇ ਦੇਖ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਤੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਚੰਡਾਲੇ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉਤਸ਼ਟ, ਸੁੱਚਾ ਉਰਧਵ-ਤਿਲਕ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤਿਲਕ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਅਧੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁੱਤਾ-ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਭੋਜਨ, ਸੌਣ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਤਿਕਾ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਸੌਵੀਰਾ, ਮਾਸ਼, ਮਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਮਾਸ਼, ਜੰਬੀਰਾ, ਪਾਊਡਰ, ਬਾਸੀ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਵੀ ਛੱਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅਨਾਜ ਵਿੱਚ ਮਸੂਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ, ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਮਾਸ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਲੂਣ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦੇ ਰਸ, ਛੋਟੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਚੌਥੀ ਪ੍ਰਹਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਥਾਲੀ 'ਚ ਖਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀ ਮਲਿਸ਼, ਕੁੱਕਰਮੁੱਤ, ਨਰਮ ਕਾਂਡ, ਹੀੰਗ, ਪਿਆਜ਼, ਸੜੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਲਹਿਊ, ਮੂਲੀ, ਸੌਂਜਨਾ, ਘੀਆ, ਬੈਲ, ਬੈਗਨ, ਕੱਦੂ, ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਬਰਤਨ—ਇਹ ਸਭ ਛੱਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਪਕਾਇਆ ਭੋਜਨ, ਜੱਚਾ ਔਰਤ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਮੱਛੀ, ਸੌਣ ਦੀ ਚੀਜ਼, ਮਾਹਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਔਰਤ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਛੁਹਿਆ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ, ਇਹ ਵੀ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹਰੇੜ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ, ਘੀਆ ਖਾਣ ਨਾਲ ਧਨ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਪਰਵਲ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮੂਲੀ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਬੈਲ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਿੰਬੂ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ-ਯੋਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤਾਡ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾਰੀਅਲ ਨਾਲ ਮੂਰਖਤਾ, ਲੌਕੀ ਖਾਣਾ ਗਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤੇ ਤਰਬੂਜ ਨਾਲ ਗਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਵਾਰਫਲੀ ਪਾਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪੂਟੀਕਾ ਦਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਬੈਗਨ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਾਲਾ ਚਣਾ ਲਗਾਤਾਰ ਰੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਸ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਭੋਜਨ ਹਰੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਤਿਕਾ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਸਿੰਘ ਦੇਖ ਕੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕ੍ਰਤਿਕਾ ਵ੍ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਕੁੰਠ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਬੋਲ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਪਾਪ ਵੀ, ਵ੍ਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਪ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—"ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ, ਕਿੱਥੇ ਰਹੀਏ, ਕ੍ਰਤਿਕਾ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ?" ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣਾ, ਨਾਚ, ਗੀਤ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਉਤਸਵ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੇ, ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ! ਤੁਲਸੀ ਜੀ ਦੀ ਦਇਆ ਲਈ, ਉਹ ਮਹਾਤਮ ਦੱਸੋ ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਬਾਗ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਬਾਗ ਸੁਭਾਗੀ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਜੋ ਵੀ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਲਗਾਉਂਦਾ, ਪਾਲਦਾ, ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਵੇਖਦਾ ਜਾਂ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੋਮਲ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਗੰਗਾ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹਾਨ ਨਦੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਹੇਸ਼, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਰਗੇ ਤੀਰਥ—all ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਵੀ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸੌਂ ਪਾਪ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਲਗਾ ਲਵੇ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਚੰਦਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਾਪ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਲ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਅਚੰਗੀ ਆਦਤਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਧਾਤਰੀ ਫਲ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਭਗਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਲ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਮਾਲਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਤਿਕਾ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਹਰੀ-ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।