ਜਦੋਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਚਿਹਰੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ?" ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਗੇ ਵਧੇ ਤੇ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਕ, ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਾ ਕਂਸ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਜੇਤੁ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਉਹ ਭਟਕ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਬਿਨਾ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਭਾਣਜੇ ਦੇ, ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਜਿੱਤੇ ਨਾ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਂਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੋ। ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਗੋਕੁਲ ਵੱਲ ਚੱਲੋ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ 'ਤੇ, ਵਾਹਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ; ਉਹ ਇਕ ਸਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਜਾਣਗੇ।" ਉਮਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਮਲ ਤੇ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਮਥੁਰਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਥੇ, ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ; ਤੇ ਸ਼ਰਵਾਣੀ, ਮ੍ਰਿਗ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੀ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਈ। ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨੌ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਭਾਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅੰਧਕਾਲੀ ਅੱਠਵੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਰੋਹਣੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਕਂਸ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੈਰਤੀ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੇ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਜਦਕਿ ਪੁੱਤਰ, ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹੱਥ, ਨਾਭੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਭ ਡੋਲਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ; ਪਰ ਕਂਸ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਦੇਵਕੀ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵੈਰਤੀ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਓ; ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਵਾਪਸ ਲਿਆਓ।" ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਸੁਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵੈਰਤੀ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਮੱਧ ਵਿਚ ਡਰਾਉਣੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਵਹਾ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਸੁਦੇਵ ਜੀ ਤਟ ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ? ਭਾਗਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਾਂ?" ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਿਆ; ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਤਟ ਤੇ ਖੜਾ, ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗਾ। ਜਦ ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਨਦੀ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਘੁੱਟੀ ਤੱਕ ਆ ਗਈ; ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਮਾਇਆ ਰਚ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦੋਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿਗ ਪਏ; ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁਕਾਰ ਉਠਿਆ। ਫੇਰ, ਵੱਡੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਚਲਦੇ, ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਫਿਰ ਭਟਕ ਗਿਆ; "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ!" ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰੋਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਂਸ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਹੋਇਆ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਸੁਦੇਵ ਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਏ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਆ ਕੇ, ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਂਸ ਤੱਕ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਕਿ ਦੇਵਕੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਂਸ ਨੇ ਦੂਤ ਭੇਜੇ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਧੀ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਆਓ। ਜਦ ਉਹ ਆਏ, ਕਂਸ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਧੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਬਰਦਸਤੀ, ਕਂਸ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਦੇਵਕੀ ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਂਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ, ਕਂਸ ਡਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਕਂਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਹੱਸ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਕਂਸ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਇਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਪਥਰ 'ਤੇ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿਓ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆ।" ਹੁਕਮ ਮਿਲਦੇ ਹੀ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਉਸਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ; ਪਰ ਗੌਰੀ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਘਾਤਕ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।" ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਬੋਲ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ; ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਕਂਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।" ਕਂਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਪੂਤਨਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਜਾ; ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਜਲਦੀ ਜਾ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ।" ਹੁਕਮ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ, ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਗੋਕੁਲ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ। ਉਹ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਮਾਰਨ ਲਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਤਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੋਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇ, ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ ਭਰਿਆ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਰਥ ਨੂੰ ਉਲਟਾਇਆ, ਤ੍ਰਿਣਾਵਰਤ ਆਦਿਕ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਮਥੁਰਾ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਕਂਸ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਂਸ ਦੇ ਮੁੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦਾ ਇਹ ਵਰਤਾਂਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਹਰੀ ਦਾ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਨਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾਰੀ, ਉਹ ਇਸਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੋਭਾ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਅਰਥ (ਚੀਰੇ ਹੋਏ) ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਮਨਾਉਣੇ, ਨਾ ਹੀ ਤੀਜਾ ਜਾਂ ਛੇਵਾਂ ਦਿਨ। ਅੱਠਵੀਂ ਤੇ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਜਾਂ ਕਾਮ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਨਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਅੱਠਵੀਂ ਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਮਿਲ ਕੇ ਆਉਣ।