ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਇਆ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਜਨਮਿਆ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਵਰਨਾਂਗਾ।" ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਧਰਤੀ ਕਾਂਸਾ ਵਰਗੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਂਸਾ ਦੇ ਦੂਤ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਧਰਤੀ, ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਉੱਤਾਂ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ਿਵ, ਉਮਾ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਬਲ-ਧਾਰੀ, ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਕਾਂਸਾ ਵਲੋਂ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।" ਉਹ, ਨਿਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਲੱਜਤ, ਅੰਸੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰ ਵਗਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰੋਦੇ ਦੇਖ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੰਝੂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਪ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਸ਼ਿਵ, ਮਹਾਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਕਾਂਸਾ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਖੁਦ-ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਮੰਨ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਾਵੇਗਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੰਸ ਦੇ ਪਿੱਠ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਓਹਲੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਦੁਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ, ਸੇਸ ਨਾਗ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ (ਹਰੀ) ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸ਼ਿਵ ਸਮੇਤ, ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਹਰੀ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਤਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਨਮਨ।" ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਾਵੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ — ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ?" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਕ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ। ਕਾਂਸਾ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ, ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ; 'ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਭਾਨਜੇ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।' ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਜਾ ਕੇ, ਔਖਾ-ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਕਾਂਸਾ ਨੂੰ ਮਾਰੋ; ਦੇਵਕੀ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਗੋਕੁਲ ਜਾਓ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਮਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੂੰ ਦੇਵੋ; ਇੱਕ ਸਾਲ ਰਹੇਗੀ, ਫਿਰ ਚਲੀ ਜਾਵੇਗੀ।" ਉਮਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਸੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ, ਮਥੁਰਾ ਵੱਲ, ਕਮਲ-ਆਸਨ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ, ਚੱਲ ਪਏ। ਉਥੇ, ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਦੇਵਕੀ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਸ਼ਰਵਣੀ, ਮਿਰਗ-ਨੇਤਰ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਨੌ ਦਿਨ ਹੋਰ, ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਰੋਹਣੀ ਨक्षਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਾਂਸਾ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਨਮਿਆ। ਵੈਰਤੀ, ਨੰਦਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਯਸ਼ੋਦਾ, ਨੇ ਕੁੜੀ ਜਨਮੀ; ਪੁੱਤਰ, ਕਮਲ-ਹੱਥ, ਕਮਲ-ਨਾਭੀ, ਕਮਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਭ ਡੋਲ ਵੱਜਦੇ ਦੇਖ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ; ਪਰ ਕਾਂਸਾ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਦੇਵਕੀ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਹਾ, "ਵੈਰਤੀ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੁੱਤਰ ਵਾਪਸ ਕਰੋ; ਪੁੱਤਰ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਕੁੜੀ ਲੈ ਆਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੁਦੇਵ, ਦੁਖੀ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਵੈਰਤੀ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਯਮੁਨਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰੀ ਸੀ; ਮੱਧ ਵਿਚ, ਡਰਾਉਣੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਗਹਿਰੀ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ, ਵਸੁਦੇਵ, ਤਟ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ, ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲਗਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਵੀ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵੈਰਤੀ, ਨੰਦਾ ਦੇ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਾਂ?" ਉਥੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ; ਪਲ ਭਰ ਤਟ ਤੇ ਖੜਾ, ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਦਰਿਆ ਤੁਰੰਤ ਗੁਟਨੇ-ਗਹਿਰੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਹ ਦੇਖ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚੱਲਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਮਾਇਆ ਰਚ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ; ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਵੱਡੀ ਯੋਜਨਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਠੱਗਿਆ; "ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵ!" ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰੋਦਾ ਦੇਖ, ਕਾਂਸਾ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰੀ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੰਦਾ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ, ਪੁੱਤਰ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੁੜੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਕੁੜੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ; ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਵਲੋਂ ਸੁਨੇਹਾ ਆਇਆ ਕਿ ਦੇਵਕੀ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੂਤ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਕੁੜੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ; ਆਉਣ ਤੇ, ਕਾਂਸਾ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਬਰਦਸਤੀ, ਕਾਂਸਾ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਦੇਵਕੀ ਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਡਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖ਼ਰੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਕਾਂਸਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਸਦੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਦੇਖ, ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, "ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਪਥਰ ਤੇ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦੋ," ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ। ਆਗਿਆ ਮਿਲ ਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਚੱਲ ਪਏ; ਪਰ ਗੌਰੀ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਸ਼ੰਕਰਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵੱਲ ਚੱਲੀ ਗਈ। ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੈਰੀ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ: ਨੰਦਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਘਾਤਕ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ!