ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਫਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਣ ਵੀ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਹਾਡਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ? ਸਚ-ਸਚ ਦੱਸੋ।” ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਨਰਮੇਧ ਯਗ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸਚਿਆ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਯਗ ਦੇ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਜਾਗ ਉਠੀ। ਉਹ ਬੋਲੇ, “ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਇਹ ਬਾਲਕ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਮਾਲਕ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਯਗ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਾਲਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਓ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬਾਲਕ ਵੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ—ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਦੂਤ ਇਸ ਘਰ ਆਏ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਮਾਪੇ ਦੁਖੀ ਤੇ ਨਸੀਬ ਤੋਂ ਖੋਹੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ।” ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋ, ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੂਤ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਲੈ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵੀ ਦੂਤਾਂ ਨਾਲ ਯਗਸ਼ਾਲਾ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਸਾਧੂ, ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਯਗ ਕਰਾਂ, ਕੀ ਸਚਮੁਚ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ?” ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭੇਟ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।” ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਯਗ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯਗ ਦੀ ਆਖਰੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦਸ਼ਾਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੇ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਹੇ ਸਾਧੂ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਬਰਦستی ਲੈ ਲਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਮੈਂ—” “—ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।” ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸੀ, ਕਿਹਾ, “ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਚਲੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕੰਵਲੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਧੁ-ਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪੀ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਸਾਧੂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਜਿੰਦ ਮੁੜ ਦਿੱਤੀ—ਇਹ ਸਾਡੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਿਣੂ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਐਸੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਰਾਜ ਕਰਣ ਲਈ ਯੋਗ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਉਤਸਵ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨ-ਪੁਣ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਤੇ ਧਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਵਿਣੂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ—even ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ—ਵਿਣੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਸੁਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਸੁਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ—ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਭਾਰੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ।” ਸੁਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਜਨਮ-ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨਾਊਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਣੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੱਖਾਂ ਪੀੜੀਆਂ ਸਮੇਤ।” ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੇ ਅਸ਼ਟਮੀ ਬੁਧਵਾਰ ਜਾਂ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਆਵੇ, ਰੋਹਣੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਣਗਿਣਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਇਹ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਹੜਾ ਨਿਕਰੈਤ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦਾ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜਿਹੜੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦਾ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਭਟਕਦੀ ਹੋਈ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਨਮ-ਅਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਭਟਕਾਏ ਮਨ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸੱਚ ਹੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ; ਉਹ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਭਾਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੱਖ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਜਦ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ। ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ? ਕਿਹੜੀ ਰਜਾ ਤੇ ਕਾਰਣ ਨਾਲ ਵਿਣੂ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆਇਆ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਦਇਆ, ਤਪਸਿਆ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਣੂ ਦੇ ਧਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।