ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾ ਲਈ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤ ਗਿਆ। ਪਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ। ਸਵੇਰੇ, ਜਦੋਂ ਮੌਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਈ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ! ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੇਰੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਕੋਸ਼ਲਾ ਵਿੱਚ ਡਿਗੀਆਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵ ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।” ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਚੋਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ਤੀਰਥ-ਰਾਜ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਥੇ ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ, ਜੋ ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਦੋ ਸੌ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਵਧੀਆ ਕਥਾ ਦੱਸੀ, ਹੁਣ ਚੰਡਕ ਨਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੁਕੁੰਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚੰਡਕ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਘਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਸਾਫ-ਸਾਫ ਰੱਖੀ: 'ਚੰਡਕ ਨੇ ਮੁਕੁੰਦ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ; ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਓ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ।'” ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਜਲਦੀ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਲੈ ਆ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਰਵਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਉਠ, ਉਠ, ਹੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪੀ! ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਰਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'” “ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਮਾਰਿਆ? ਸੱਚ ਸਾਫ ਦੱਸੋ।' ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ।'” “ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਆਖਦੇ ਹਨ: 'ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਨਾਈ ਨੇ ਮਾਰਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪੱਗ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਤਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।'” “ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਤਰੀ ਓਹਲੇ ਨਾਈ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਘੋੜੀ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ, ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਾਈ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਉਸ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਪਲੰਗ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਨਾਈ, 'ਕੀ, ਕੀ?' ਬੁਲਦਿਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਿਆ, ਰਾਤ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਯਮਰਾਜ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ।” “ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਲੈ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਨਾਈ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਕਰਾਂਗਾ।'” “ਰਾਜਾ ਆਖਦਾ ਹੈ: 'ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਇਹ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਦਰਿਆ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਪਾਪੀ ਨਾਈ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਾ ਮਾਰੋ। ਜੇ ਇਹ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਦੇ ਹੱਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਪੰਚਕੋਸ਼ਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।'” “ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: 'ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਚੰਡਾਲਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਦੇ ਪਾਰ, ਦੋ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਲੈ ਗਏ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।'” “ਉਹ ਪਾਪੀ ਮਰ ਕੇ ਮਾਰਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਧਾਵਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਸੂਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭੜਕਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕਾ ਰੁੱਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤਲਾਬ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਪਾਪੀ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰਣ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਸਾਰਾ ਘਾਹ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈਆਂ।” “ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਦੱਖਣ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਦਰੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਆਇਆ। ਉਥੇ, ਕਾਫ਼ਲੇ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਉਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਬਿਨਾ ਛੇਦ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੱਪ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਨ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਬਕਸਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।” “ਫਿਰ ਉਹ ਸੱਪ ਉਥੇ ਆਇਆ, ਆਪਣੇ ਫਣ ਨਾਲ ਸਾੜੀ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬਕਸਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਖੁਲਿਆ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਾੜੀ ਮੁੜ ਜਾ ਲੱਗੀ, ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਨੇ, ਬਕਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਵਿਸ਼ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਠਿਕਾਣਾ ਲੈ ਲਿਆ।