ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, “ਜਦੋਂ ਤਕ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ, ਦਾ ਪਤਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਕਿਉਂ ਜਾਵਾਂ?” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ। ਉਹ ਮਹਲ ਦੇ ਸ਼ੇਰ-ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਖੜੇ ਦਵਾਰਪਾਲ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, “ਓ ਸ਼ੁਭ ਚਿਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਦਵਾਰਪਾਲ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ!” ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਰਾਣੀ ਸੁਰਤਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਵੇਲਾਂ ਵਾਲੀ ਲਾਟੀ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਦਵਾਰਪਾਲ, ਕੋਕਿਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਗਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਦਵਾਰਪਾਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਹਿਲਾ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਈ? ਤੇਰਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਦੱਸ, ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।” ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਹਿਲਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸੁਣ, ਪਾਲਣਹਾਰ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਡੰਡਕਾਰਾ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਤੂੰ ਉਤਸੁਕ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਕਮਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਭੁਵਨੇਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਆਰਵਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਾਲਣਹਾਰ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਜਵੇਲਾਂ ਵਾਲੀ ਲਾਟੀ ਫੜ ਕੇ ਆਈ ਹਾਂ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੈਂ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਣੀ, ਜੋ ਵਪਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਸੀ।” “ਇਕ ਦਿਨ ਪੋਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭੱਜੀ, ਰੋਈ ਜਾਂਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਰੋਹਣ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਗਈ।” “ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਹਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਚ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੀ ਸਿਖਿਆ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵ੍ਰਤ ਅਪਣਾਇਆ। ਦਵਾਰਪਾਲ, ਉਸ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ।” “ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮੌਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਯਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭੈੜੇ ਦੂਤਾਂ, ਚੰਡਾ ਆਦਿ, ਭੇਜੇ। ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਦੂਤ ਆ ਗਏ।” “ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਪਟੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਲਾਟੀਆਂ ਫੜ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਦੂਤ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਸੰਕ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਏ।” “ਉਹ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਭੱਜ ਗਏ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਦੂਤ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।” “ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫੰਨ ਕੱਟ ਕੇ, ਰਾਜ ਹੰਸਾਂ ਵਾਲੀ ਰਥ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਦੇਵ-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਿੰਨਾਂ ਸਮੇਂ ਵਪਾਰੀ ਮਹਿਲਾ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਵਧੀਆ ਵ੍ਰਤ ਕੀਤਾ, ਉੱਤਨਾ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗ ਉਹ ਲੋਟਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।” “ਬਚੀ ਹੋਈ ਪੂਨ ਦੇ ਸੁਆਦ ਲਈ, ਉਹ ਹੁਣ ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁਕੇ ਹਨ; ਪਰ ਰਾਜਕੁਲ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦਵਾਰਪਾਲ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਦੋਵੇਂ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣ ਆਈ ਹਾਂ।” ਦਵਾਰਪਾਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਹਿਲਾ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਵ੍ਰਤ ਕਿਹੜੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ? ਕਿਹੜੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ?” “ਮਾਂ, ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸ।” ਕਮਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਮਹੀਨੇ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਗੁਰੂਵਾਰ (ਵੀਰਵਾਰ) ਦੇ ਦਿਨ...” “ਤਦ, ਪੂਰੇ ਸਵੇਰੇ, ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” “ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ, ਚਾਵਲ ਦੀ ਖੀਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਮਿਲੀ ਹੋਈਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ:” “‘ਤੀਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਦੇਵੀ, ਕਮਲਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿ।’” “‘ਹੇ ਸਰਵਭੌਮ, ਹੇ ਕਮਲਾ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਹੋ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।’” “ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਉਤਸਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਦੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਭਾਗ, ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ...” “...ਆਪਣੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਨੌਕਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ। ਹੁਣ, ਦੂਜੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ, ਸੁਣ ਸੋਹਣੀਏ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਾਧੀ:” “ਚੰਗੀ ਚਾਵਲ ਦੀ ਪੀਠ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪੈਨ, ਜਾਂ ਗਹੂੰ ਦੇ ਆਟੇ ਨਾਲ ਬਣੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰ।” “ਤੀਜੇ ਵੀਰਵਾਰ, ਦਹੀਂ-ਚਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾ; ਚੌਥੇ, ਸ਼ਾਮਾਕਾ, ਚਾਵਲ, ਅਤੇ ਕਸਾਰਾ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।” “ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਜਵੇਲਾਂ ਵਾਲੀ ਲਾਟੀ ਫੜ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰ।” “ਕਪੜੇ, ਗਹਣੇ, ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਵੀ। ਨੌਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇੱਥੇ ਰਹੋ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਹਿਲਾ, ਮੈਂ ਰਾਣੀ ਸੁਰਤਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ।’” “ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ, ਉੱਚੀ ਮਹਿਲਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੋਹਣੀ-ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰ ਰਾਣੀ ਕੋਲ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਿਲਾ ਨਾਲ, ਕਮਲਾ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਹਾਣੀ ਰਾਣੀ ਸੁਰਤਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਦਵਾਰਪਾਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਸੁਰਤਚੰਦ੍ਰਿਕਾ... ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਿਲਾ ਕੋਲ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਬੋਲੀ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਿਲਾ, ਕੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਆਈ ਹੈਂ?” “ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਡਰ-ਭੈ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਲੰਬੀ ਗੱਲ ਕਰ।” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਿਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੇਰੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।” “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ, ਬਹੁਤ ਵਿਰਲ ਵ੍ਰਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗੀ। ਇਸ ਇੰਦਿਰਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ, ਤੂੰ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਇੱਕ ਚੰਡਾਲਾ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ।” “ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਿਲਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।