ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਸੂਤ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਮਥਨ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਸਚੀ ਦੇ ਪਤੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਮਾਲਾ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਉਹ ਹਾਥੀ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਕismet ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।” ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਾਪਸ ਲੌਟ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਵਰਖਾ ਕਰਨੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਸੁੱਕ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਖੀਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਵਣ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਚਾਹੋ ਮੰਗੋ।” ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਰਜ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਦਇਆਲੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਖੋ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਲੁਕ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਝਲਕ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰਾਜਯੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਲਪੇਟੋ ਤੇ ਮਥੋ। ਉਸ ਮਥਨ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਕੱਛਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਸਹਾਰਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਫਿਰ ਉਹ ਅਮਰ ਲੋਕ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਖੀਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕੱਛਪ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਥਾਮ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੰਤ ਸੱਪ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਕੱਦਸੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਜਦ ਮਥਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਲਕੂਟ ਵਿਸ਼ (ਜਹਿਰੀਲਾ ਜ਼ਹਰ) ਨਿਕਲਿਆ। ਉਹਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਕਾਲਕੂਟ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮਹਾ-ਮੰਤਰ ਜਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਪੀ ਲਿਆ। ਉਸ ਮਹਾ-ਮੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਜ਼ਹਰ ਪਚ ਗਿਆ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰਿ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਾਮ—ਅਚੂਤ, ਅਨੰਤ, ਗੋਵਿੰਦ—ਜੋ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼, ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਜਾਂ ਅੱਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਨਿਕਲੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਾਲਾ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਰੁੱਖੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ, ਜੋ ਜੇਠਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੁੱਖ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਝਗੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਠਾਂ ਦਿੱਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਕੜਵੀਆਂ ਜਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਸੰਝੀ ਵੇਲੇ ਖਾਣ, ਜਿੱਥੇ ਖੋਪੜੀਆਂ, ਵਾਲ, ਰਾਖ, ਹੱਡੀਆਂ, ਚਿੱਡ, ਜਾਂ ਅੰਗਾਰੇ ਪਏ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਤੇਰਾ ਵਾਸ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਪੈਰ ਨਾ ਧੋ ਕੇ ਖਾਣ, ਉਥੇ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਰੇਤ, ਲੂਣ ਜਾਂ ਕੋਲੇ ਨਾਲ ਦੰਦ ਮੰਜਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਵੀ ਤੂੰ ਕਲੀ ਨਾਲ ਰਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਖੁੰਭ, ਕਠਲ ਜਾਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਤੇਰਾ ਵਾਸ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਤਿਲ ਦਾ ਆਟਾ, ਲੌਕੀ, ਲਸਣ ਜਾਂ ਪੋਤੀਕਾ ਪੱਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਵੀ ਤੂੰ ਰਹੀਂ।