ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋਈ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਦੀ ਹੋਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਵਿਣੂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾ; ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਆਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਵੀ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਧਾ ਵੀ ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਨੂ ਦੇ ਯਜਨ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ, ਰਾਧਿਕਾ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਨਮੀ। ਯਜਨ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਦਮਨਾ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਾਧਿਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਮੰਨ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬੱਚੇ, ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਬੜੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਰਾਜ਼ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਦੇਖਿਆ।" ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਹ ਮਾਲਾ ਲੈ ਕੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਨੰਦਨ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਹਾਥੀ ਨੇ ਉਹ ਮਾਲਾ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ। ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਵਰਸੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਸੁੱਕ ਗਏ। ਸਭ ਜੀਵ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਦੂਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਜਗਤ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੇਖਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੈ ਜੈਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤੇ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਵਰਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਦੱਸੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਕਰੁਣਾਮਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲੁੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।" ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੰਥਨ ਕਰਵਾਓ।" "ਉਸ ਤੋਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਕਛੂਏ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਮਰਥਨ ਦਿਆਂਗਾ।" ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਉਖਾੜ ਕੇ ਦੂਧ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ ਨੇ ਕਛੂਏ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੰਤ ਨਾਗ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਮੰਥਨ ਕੀਤਾ। ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਦਿਨ, ਜਦ ਮੰਥਨ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਲਕੂਟ ਵਿਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਵਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਅਮਰ ਲੋਕੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਂ ਘਾਤਕ ਕਾਲਕੂਟ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਾਰਵਤੀ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਿਆ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਗਿਆ। ਮਹਾ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਿਸ਼ ਪਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਾਮ—ਅਚ੍ਯੁਤ, ਅਨੰਤ, ਗੋਵਿੰਦ—ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।