ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਰਾਧਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਰਾਧਾ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਦੱਸੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਪੁੱਤਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਰਾਧਾ ਜੀ ਦੇ ਅਸ਼ਟਮੀ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਗੁਪਤ ਤੱਤ ਛੱਡ ਕੇ। ਇਸ ਅਸ਼ਟਮੀ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮੈਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਵਰਤ ਕਰੋ ਤਾਂ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਮਹਾਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਵਰਤ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਧਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦਾ ਵਰਤ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਰਾਧਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਸੌ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਨੂ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਆਦਿਕ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰਾਧਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਜਾਂ ਅਜਾਣੇ ਚ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਿਢ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਲੀਲਾਵਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕਮਰ ਪਤਲੀ, ਹਰਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸੁਭਗ ਅੰਗ, ਸੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਵਾਲ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਕੰਨ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਆਤਮ ਉੱਤਮਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ, ਦੇਵ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਧਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਧਾ ਜੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਪੜੇ, ਫਲ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੋਈ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਭਜਨ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮੰਜੀਰੇ, ਬਾਂਸਰੀਆਂ, ਤੇ ਢੋਲ ਵਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਲੀਲਾਵਤੀ ਉਤਸੁਕ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪੁਣਵੰਤੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਦੱਸੋ ਜੀ, ਮੈਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਰਾਧਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਉਹੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗਉ-ਹੱਤਿਆ, ਚੋਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ, ਪਰ-ਸਤ੍ਰੀ ਹਰਨ, ਗੁਰੂ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਘਾਤ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਸਭ ਪਾਪ, ਜੋ ਇਹ ਅਸ਼ਟਮੀ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੀਲਾਵਤੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਾਂਗੀ।" ਉਥੇ ਹੀ, ਉਹ ਵਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਾਧਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦਾ ਚੰਗਾ ਵਰਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਗਵਸ਼, ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਤ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੰਦੇ ਤੇ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਿਜਾਣ ਆਏ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਲਿਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਦੂਤ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਹੰਸਾਂ ਵਾਲੀ ਰਥ 'ਚ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਕਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਫੰਦੇ ਕੱਟ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਲੀਲਾਵਤੀ ਨੂੰ ਰਥ 'ਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਸੋਹਣੇ ਗੋਲੋਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਗਰੀ ਲੈ ਗਏ। ਉਥੇ, ਉਸ ਵਰਤ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਧਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਰਾਧਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਵਰਤ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਰਕ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਛੁਟਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਲੱਖਾਂ ਜੁੱਗ ਲੰਘ ਜਾਣ। ਨਾਰੀਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਥਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਧਰਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਇੱਕ ਨਾਰੀ, ਜੋ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਤੇ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਦੱਸਿਆ। ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਵਾਂਗਾ।'" ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਣਪਿਆਰੀ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਧਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਨੂ ਦੇ ਯਗ੍ਯ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ, ਰਾਧਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਦਮਨਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਰਾਧਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇਹ ਹੈ ਰਾਧਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੋ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜੋ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ (ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖ) ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।