ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੋਇਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੜੀ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਫਿਰ, ਵਿਦਿਆਯਾਨਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਵਿਦਿਆਯਾਨਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਪਕ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਅਸੀਸ। ਮੇਰੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਮਹਲ ਤੋਂ ਇਥੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆ ਗਿਰੀਆਂ ਹਨ। ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗੇ; ਪਰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਅਧਿਆਪਕ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਹੋ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦਿਵਿਆ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਤੁਹਾਨੂੰ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੁਖ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਯਾਨਾ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਥ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੁਕੁੰਦ, ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਕਿੱਥੋਂ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?" "ਉਥੇ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ, ਪਿਆਰੇ? ਉਸ ਲੋਕ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਥੇ ਦੇ ਵਾਸੀ ਕਿਵੇਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਦਾ ਧਰਮ ਕੀ ਹੈ? ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।" ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਧਿਆਪਕ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ਹੈ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਮੰਦ ਬਾਰਬਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੇ, ਵਾਲ ਲਾਲ, ਸਰੀਰ ਕਾਲੇ, ਨਖ ਉਭਰੇ ਹੋਏ, ਛੋਟੇ ਕਦ, ਲੰਬੇ ਪੈਰ, ਚਪਟੀ ਨੱਕ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦ, ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਗਏ।" "ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ—'ਇਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾਓ, ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਮਯਮਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ!'" "ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਡੰਡਾਏ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਕਰੂੜ ਬੇੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਗੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।" "ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੇ ਰੇਤ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਘਸੀਟਦੇ, ਮੈਂ ਭਾਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦਾ, ਉਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਦੇ।" "ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਡਾਂਟਦੇ, 'ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ, ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਬੋਲਿਆ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ।'" "'ਯਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? ਉਸ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਫਲ ਭੋਗਣਾ ਪਵੇਗਾ।'" "'ਇਸ ਪਾਪ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਪਾਪੀ, ਤੂੰ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਯੋਜਨਾਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਏ।" "ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਯਮਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਯਮ ਰਾਜ ਖੁਦ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਮਨ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।" "'ਇਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਪਾਪੀ ਹੈ'—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ। ਯਮ ਰਾਜ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਭਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।" ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸਭਾ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪਦ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ—" "'ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਸਮਯਮਨੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਅਧਰਮੀਆਂ ਦਾ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।'" "'ਪਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੰਡ ਲਗਾ, ਹੇ ਚੰਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੇ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰੇ—ਇਹ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਾ।'" "'ਜਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੋਣ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਗਣ ਦਿਓ। ਇਹ ਦੋ, ਹੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕਦੇ ਦਇਆ ਨਾ ਕਰੀ।'" ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰੇ ਜਾਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਕੌਈ ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਸਭਾ।" "'ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਧੋਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧੋਖੇ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵੇਖਣ ਯੋਗ।'" "'ਹੇ ਸੇਵਕੋ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲਈ ਪਾ ਦਿਓ; ਫਿਰ, ਇਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ, ਮੁੜ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿਓ।'" "'ਇਸ ਪਾਪੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੇ।'" ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਵਿਦਿਆਯਾਨਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਹੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਮੈਨੂੰ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ, ਬੇੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉਥੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।" "ਉਥੇ, ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਭੋਗਿਆ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਯੁਗ ਵਰਗਾ ਲੱਗਿਆ।" "ਮੈਂ ਉਥੇ ਤੀਹ ਦਿਨ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਦੁਖ ਸਹਿੰਦਾ; ਇਕਤੀਵੇਂ ਦਿਨ, ਮੈਂ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ 'ਚ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਆ ਪਿਆ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦਾ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਮਿਲਿਆ; ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਤੱਕ ਮੈਂ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ।" "ਯਮ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੇ, ਪਰ ਧਰਮੀਆਂ ਲਈ ਮੋਹਕ ਹਨ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸਿੰਘ, ਹਾਥੀ, ਸੂਰ, ਵੱਡੇ ਦੰਦ, ਉਭਰੀਆਂ ਪੇਟ, ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਪੀਲੇ ਵਾਲ, ਚਮਕਦਾਰ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ।" "ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜਦ ਮੈਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ।" "ਸਭ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ, ਨਮਰਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੇ, ਦਿਵਿਆ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਫਿਰ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਾ।" ਵਿਦਿਆਯਾਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ, ਸ਼ਬਦ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਵੇਦ, ਸਾਰੇ ਪੜਾਅ ਸਮੇਤ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਚੰਗੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ।