ਸੁਣੋ, ਪਿਆਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇਵਤੇਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਗਲੇ 'ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੋਵ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਮਾਲਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਦਾ, ਉਹ ਹਰਿ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਵਲਾ) ਦੀ ਮਾਲਾ, ਕਦੇ ਵੀ ਛੱਡਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ; ਇਹ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਛੂਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਾਲਾ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਤ ਜਦੋਂ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਤਮ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗ ਜਾਂ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ, ਸਿਰ, ਗਲੇ, ਕੰਨ ਜਾਂ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦਾ ਫਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰਿ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ, ਯਜਨਾ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਤੀਰਥ ਸਦਾ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਬਾਰਹਵੀਂ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਧਾਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਆਵਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਾਪ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਜਾਂ ਆਵਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰਿ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੋਂ ਟਪਕਿਆ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਇੱਕ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਬਾਗ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਦਿਤਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਪੁੰਨ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਭੁੱਖਾ, ਪਾਪੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਕਸ਼ਕਾ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਅਸਿਮਰਦਨ, ਉਥੇ ਤੁਰਦਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭੋਜਨ ਪਕਾ ਕੇ, ਭਾਂਡਾ ਤੋੜ ਕੇ ਕਿਉਂ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਤੂੰ ਕ੍ਰੂਰ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨਿਕਲ ਗਈ, ਯਮ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਦੂਤ ਨੂਹਾਂ ਤੇ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਆਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ। ਜਦ ਉਹ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦੂਤ ਆਏ, ਨੂਹਾਂ ਕੱਟ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਬਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।" ਉਸ ਪਾਪ ਕਾਰਨ, ਰਾਜਾ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਤਪਤਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਤੇ ਸੌਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਪਤਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪੰਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਸਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ 'ਤੇ ਜਲਾਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜਲ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਹ ਨਰਕਾਂ ਤੇ ਪਾਪੀ ਜੂਨਾਂ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਨਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਲੰਮੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਭੋਗੀ; ਪਰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਹਰਿ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਆਏ ਜਿਵੇਂ ਆਏ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦੂਤ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਮਹਲ ਲੈ ਗਏ। ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਪੁੱਛੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਆਖਰੀ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਦੱਸਾਂਗਾ।" ਸਭ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ-ਪੰਚਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ—ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ—ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ। ਚਾਹੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਹਸਥ, ਵਨਵਾਸੀ ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ—ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਪੰਚਕਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਵਿਸ਼ਨੂ-ਪੰਚਕਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਘੀ ਭਰਿਆ ਦੀਵਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਕੋਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਧਾਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਪੀ ਵੀ ਹਰਿ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਚੁਤ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਮਧੂ, ਦੁੱਧ, ਘੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰਿ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਪੁੰਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ? ਇਹ ਹੈ ਤੁਲਸੀ, ਧਾਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਪੰਚਕਾ ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।