ਇਹ ਉਹੀ ਕੋਸ਼ਲਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਟ ਗਏ। ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗੰਢੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖੀ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉੱਧੋਂ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ ਉਥੇ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ। ਉਹ ਪੂਰੇ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਿਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਰਸੋਈ ਵਾਲੀਆਂ ਹੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂੰਘਦਾ, ਬਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਟਦਾ, ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰ ਵੀ ਸਹਾਰਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਕੜਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਡੱਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉੱਥੋਂ ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ, ਬਿਨਾ ਵਾਪਸ ਵੱਜੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਵੈਸ਼ਿਆ ਕੋਲ ਪਿਆਰ ਲੱਭਣ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਅਖੀਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਕਪੜੇ ਦੀ ਗੰਢੀ ਚੁੱਕ ਲਈ ਤੇ ਕੁਝ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਗੰਢੀ ਖੋਲ੍ਹੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨਿਕਾਲੀਆਂ, ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਾਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਹੱਡੀਆਂ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਉਹ ਹੱਡੀਆਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟੀਆਂ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੁਕੁੰਦ ਉੱਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦਿਵਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਫਿਰ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਿਵਯ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਵੇਦਾਯਨ, ਵਡਿਆ ਗੁਰੂਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਗਲਮਈ ਵਾਧਾਈ। ਮੇਰੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਇੱਥੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਗਿਰੀਆਂ ਹਨ। ਮੌਤ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਨਰਕ ਵਿਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗੇ। ਪਰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਿਵਯ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਗੁਰੂਜੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੋ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦਿਵਯ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਤੁਹਾਨੂੰ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੁਖ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਮੁਕੁੰਦ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਵੇਦਾਯਨ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੁਕੁੰਦ, ਸੱਚ ਦੱਸ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਕਿੱਥੋਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਉੱਥੇ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ? ਉਸ ਲੋਕ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਦਾ ਨਿਯਮ ਕੀ ਹੈ? ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸ।" ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਗੁਰੂਜੀ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਪਰਿਆ। ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਪਾਪੀ ਨਾਈ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਯਮ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੂਤ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਪੀਲੇ ਅੱਖਾਂ, ਲਾਲ ਵਾਲ, ਕਾਲੇ ਸਰੀਰ, ਲੰਮੇ ਨਖ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੰਬੇ ਪੈਰ, ਚਪਟੀ ਨੱਕ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਰ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ।" ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਖਦੇ, "ਇਸਨੂੰ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਮ੍ਯਮਨੀ ਨਗਰੀ ਲੈ ਚਲੋ!" ਫਿਰ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੈਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੇੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸੜਦੇ ਰੇਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਘਸੀਟਦੇ ਲੈ ਗਏ, ਤੇ ਮੈਂ ਦਰਦ ਵਿਚ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਖਤ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦੇ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਯਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ? ਉਸ ਦਾ ਡਰਾਉਣਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਫਲ ਭੋਗ।" "ਇਸੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਾਪੀ, ਤੇਰੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਹੋਈ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਲੈ ਗਏ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮ੍ਯਮਨੀ ਨਗਰੀ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਯਮ ਰਾਜਾ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। "ਇਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪੀ ਹੈ," ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਯਮ ਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਸਭ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਪਦ ਤੇ ਬੈਠਾਇਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਸਮ੍ਯਮਨੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।' ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਰਕ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦੇ।" "ਜਿੰਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਦੇ। ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਾਪੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਦਇਆ ਨਾ ਕਰੀਂ।" "ਇਸੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੂਤ ਇਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਏ ਹਨ।" "ਹੇ ਦੂਤੋ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿਚ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲਈ ਸੁੱਟੋ; ਫਿਰ ਉਥੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਹੋਰ ਨਰਕਾਂ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿਓ।" "ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰਕੇ ਹਰ ਨਰਕ ਵਿਚ ਰਹੇ, ਤੇਜੀ ਨਾਲ।" ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਗੁਰੂ ਵੇਦਾਯਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਦਾਸ, ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੀਖਾ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰਿਆ, ਜਿਹੜਾ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਯੁੱਗ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਤੀਹ ਦਿਨ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਉਹ ਪੀੜਾ ਸਹੀ, ਤੇ ਇਕਤੀਵੇਂ ਦਿਨ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਆਇਆ।