ਸੌਣਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਵੱਡਾਪਣ ਦੱਸੋ। ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਹਾਨੀ ਹੈ?" ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੈਮਿਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ।" ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਸਹਭੋਗ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਜਾਂ ਸਹਭੋਗ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਹ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਪੱਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਸਗ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।" "ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਸਗ ਦੀ ਸਾਕ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਪਾਪ ਇੱਕ ਹੀ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਉਹ ਇਹ ਸਾਕ ਉਰਜਾ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਗਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਘੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਵਿਅੰਜਨ ਹਰੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਾਰ ਕੋਈ ਇਕ ਲੋਟਸ ਫੁੱਲ ਵੀ ਹਰੀ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮੁਕਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਚਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਕਾਰਤਿਕ, ਜੋ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਸਵੇਰੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਹਰੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਸਦਾ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੀਵਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੀਵੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੈਕੁੰਠ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਪਾਪੀ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਹਰੀ ਅੱਗੇ ਘੀ ਭਰਿਆ ਦੀਵਾ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਚੂਹਾ, ਜੋ ਘੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀਵੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਖਾਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਹਰੀ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਚੂਹੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਸਣ ਨਾਲ ਚੂਹਾ ਮਰ ਗਿਆ। ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਜਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਠੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਲੈ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਚਕ੍ਰ, ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਦੂਤ ਆ ਗਏ।" "ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੂਤ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰਥ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਹੰਸ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਦੂਤ ਆਏ, ਜਕੜੀ ਕੱਟੀ ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੋਹਿਤ ਸੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਜਕੜ ਬੇਕਾਰ ਗਈ। ਜਿਉਣਾ ਚਾਹੁਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਓ।'" "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਯਮ ਦੂਤ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, 'ਕਿਹੜੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਇਹ ਤਾਂ ਪਾਪੀ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਭਗਤ ਵੀ ਸੀ, ਇਹ ਸਮਝਾਓ।' ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਅੱਗੇ ਦੀਵਾ ਜਗਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਭਾਵੇਂ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਧਾਮ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।'" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲਈ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਘੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਹਰੀ ਹੀ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰੀ ਦੇ ਦਿਨ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਿੱਧਾ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਚੂਹੇ (ਜੀਵ) ਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਧਾਮ ਲੈ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਾਨਵ ਸੌ ਮਨੁਵੰਤਰੀਆਂ ਤਕ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਹਰੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ, ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੁਖ ਭੋਗਿਆ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੋਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।" ਸੁਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜੋ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੀਵੇ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਸੌਣਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਜਯੰਤੀ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਕਦੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਾਵ ਹੋ।" ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜਯੰਤੀ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਦੱਸੋ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵਾਂ।