ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾ-ਖੰਡ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਰਨਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਚੀ ਸੱਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਦਾ-ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੱਤ ਨੂੰ ਜੀਭ ਚੱਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਅੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਕੰਨ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਕੰਨ ਸੁੰਘ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਨੱਕ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਇੰਦਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਪ-ਵਿਗਿਆਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ, ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਇਹ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੀ ਅਵਤਾਰਾਂ ਪਵਿੱਤਰ-ਸਭਾਵ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਲੀ ਸੱਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਥੇ, ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦਾ 209ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਜਦੋਂ ਹੰਸ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਹੱਡੀਆਂ, ਉਸ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਲੈ ਕੇ ਚਲਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਹ ਦੋਨੋਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਗ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਹ ਕੋਸ਼ਲਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਦੋਨੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਗਠੜਾ ਆਪਣੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ, ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀ ਸੌ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ ਉਥੇ ਆਇਆ, ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਟਿਕਾਣੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੰਢੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂੰਘਦਾ, ਬਰਤਨ ਚਾਟਦਾ, ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰ ਖਾਂਦਾ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਭੱਜ ਗਿਆ, ਵਾਪਸ ਨਾ ਵਜੋ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਲੱਕੜੀਆਂ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਡੱਲੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਥੇ ਗਿਆ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਬਰਤਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਉਹ ਭਟਕਦਾ, ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆ ਤੋਂ ਪਿਆਰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਭਟਕਦਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਦੋ ਸੌਂਦੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿਲੇ। ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਦੋਨੋਂ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਕਪੜੇ ਦਾ ਗਠੜਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਮਾਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਹੱਡੀਆਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੁਕੁੰਦ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਤੇ ਸਵਾਰ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਜਗਾਇਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵੇਦਾਯਨ, ਪੂਜਨਯ ਗੁਰੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਅਸੀਸ। ਮੇਰੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਇੱਥੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ, ਮੈਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਗੁਰੂ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹੋ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੁਹਾਨੂੰ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੁਖ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ, ਗੁਰੂ ਵੇਦਾਯਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਵਿਮਾਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। ਦੇਵਾਯਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਮੁਕੁੰਦ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਤੂੰ ਕਿਸ ਲੋਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਕਿੱਥੋਂ ਸਵਰਗ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਉਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਪਿਆਰੇ? ਉਸ ਲੋਕ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਆ ਨਿਯਮ ਹੈ? ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ। ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਗੁਰੂ ਜੀ, ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨਾਈ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ, ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਗਏ। ਉਹ ਪੀਲੇ-ਭੂਰੇ ਅੱਖ, ਲਾਲ ਵਾਲ, ਕਾਲੇ ਸਰੀਰ, ਉਭਰੇ ਨਖ, ਥੋੜੇ ਲੰਬੇ ਪੈਰ, ਚੌੜੀ ਨੱਕ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਸਨ। "ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਓ, ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੰਯਮਨੀ ਨਗਰ!"—ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਖਦੇ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਕਸਟ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੇੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੇ ਰੇਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਘਸੀਟਦੇ, ਮੈਂ ਭਾਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਚੀਖਦਾ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਾਰਦੇ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਬੋਲ ਕੇ, ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿੰਦੇ: ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਆਖਦੇ—"ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮਨ ਬੋਲਿਆ, ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ।" "ਯਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? ਉਸ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ। ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਫਲ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ।" "ਇਸ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਾਪੀ, ਤੂੰ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਲੈ ਗਏ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸੰਯਮਨੀ ਨਗਰ ਲੈ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਯਮ ਰਾਜਾ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ। "ਇਹ ਦੂਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਪਾਪੀ ਹੈ"—ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ। ਯਮ ਰਾਜ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਸਭਾ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਪਦ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ—" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤ, ਪਾਪ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।