ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਚਿੱਤ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਪਰ, ਇਸ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਅਤੇ ਚਲਾਕ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੋਹ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹਰੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਭਗਤ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਜਾ, ਜਿਹੜੇ ਪੁਰਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਐਸੀ ਦੈਤਣੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਣੋ ਕਿ ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੁੱਧੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਦ ਤੱਕ ਮਨ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਜਪ, ਤਪ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ—ਇਹ ਵੀ ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਹਨ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਵਿਵੇਕ, ਸਤਸੰਗ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵੀ ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਦ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਚੰਚਲ ਨਜ਼ਰ ਮਨੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਅਲਿਪਤਤਾ ਅਪਣਾਈ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸਿਰਫ ਗਹਣਿਆਂ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਹੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਔਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਂ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪੀਪ, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਮਲ, ਲਹੂ, ਚਮੜੀ, ਚਰਬੀ, ਹੋਠ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਜੋੜ ਹੈ—ਫਿਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਿੱਥੋਂ? ਇਸ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਕਦੇ ਛੂਹ ਲਏ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦ ਇਹ ਸਰੀਰ ਗਹਣਿਆਂ-ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਿਡੰਬਨਾ ਹੈ! ਮਰਦ, ਜਦ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਔਰਤ ਤੇ ਮਰਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹਨ? ਇਸ ਲਈ, ਗੁਣਵਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਔਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ? ਉਹ ਔਰਤ, ਜੋ ਕਾਮੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਜਿਹਾ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਸੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਲੋਭੀ ਲੋਕ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਠੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਰਦ ਔਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਰੂਪ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੋਂ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਥੇ, ਜਿਥੇ ਪਿਸ਼ਾਬ, ਵੀਰਜ ਅਤੇ ਮਲ ਨਿੱਤ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਉਥੇ ਹੀ ਸੁਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਕੌਣ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਧੀ ਦੀ ਮਜ਼ਾਕ ਹੈ! ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਨਿਰਲੇਜਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਭੋਗ ਤੋਂ ਤਾਕਤ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੀਂਦ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਵਾਨੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨੀਂਦ ਕਾਰਨ ਗਿਆਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਮੀ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮੌਤ ਹੀ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਨਮ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਸਲ ਸੁਖ ਤਾਂ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੌਣ ਮੂਰਖ ਔਰਤ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਪਰ, ਔਰਤ ਦੇ ਯੋਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਾਪਸ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਚੱਕੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵਿਧੀ ਦੀ ਮਜ਼ਾਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਾਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣੋ: ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਵਸਾਓ, ਨਾ ਕਿ ਗਰਭ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਪਗ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਔਰਤ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ 'ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਅਸੰਗਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸੰਗਤਿ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹਰੀ ਦੀ ਪੱਕੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੋ। ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰੋ ਜੋ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹਰੀ ਰੁੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਰੁੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਈਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸੁਖ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਨਾਰਾਏਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਨ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਧੰਨ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਓ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਦੋ ਚਰਨ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲਏ—ਉਹ ਜਨਾਰਦਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਏਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਹਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ— ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।