ਇਹ ਸੁਣੋ, ascetic ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕਥਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੁੰਦਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਿਡਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਕਹਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ, ਜੋ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸੰਪਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੇਦ ਦਾ ਅਧ੍ਯਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੇਦ ਦੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੀਜੇ, ਜੋ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਮੰਨ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਯਜ੍ਯ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮ ਦੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹਨ ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਯ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿਆਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲਈ ਕੋਈ ਨਿਯਤ ਕਰਤਵ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਕਾਮ, ਨਿਡਰ, ਸ਼ਾਂਤਮਨ, ਦੁੰਦਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪੱਤੇ ਖਾਂਦਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਨੰਗਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਭਿੱਖਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਸੇ ਉਮੀਦ ਜਾਂ ਆਸ ਤੇ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਥੀ ਮੰਨ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਾਂ ਮੌਤ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਨਾਉਂਦਾ। ਉਹ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੌਕਰ ਵਾਂਗ, ਨਾ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਨਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਸੁਣਦਾ। ਐਸਾ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਬਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਇਕ ਚਾਦਰ ਪਾਏ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਲੰਗੋਟ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੂੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਜਟਾ ਰੱਖਦਾ, ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਦੰਡ ਧਾਰੀ, ਪਰ ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਕਾਮ, ਗੈਰ-ਸੰਪਤੀ ਵਾਲਾ, ਗੈਰੂਆ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ, ਦੁਸ਼ਮਣ-ਮਿੱਤਰ, ਮਾਨ-ਅਪਮਾਨ ਵਿਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ। ਸਦਾ ਭਿੱਖਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਕਿਸੇ ਇਕ ਘਰ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਜੇ ਲੈ ਲਵੇ ਤਾਂ ਅਸਲ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ, ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਮੰਨਦਾ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ, ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ, ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ, ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਜ਼ਰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ, ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ। ਸੱਚ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ, ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਦਾ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੱਸਦਾ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਫਾਈ ਨਾਲ, ਕਮੰਡਲ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣਦਾ। ਮੋਖਸ਼ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਸੂਤਰ ਧਾਰੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ, ਝੂਠ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਚੁਗਲੀ ਤੇ ਵੈਰ ਨਾ ਕਰਦਾ। ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਜੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਮ) ਰੂਪ ਅਮਰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਯਗ੍ਯੋਪਵੀਤ ਧਾਰੀ, ਕੁਸ਼ਾ ਹੱਥ ਵਿਚ, ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦਾ। ਧੋਏ ਹੋਏ ਗੈਰੂਆ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਯਜ੍ਯ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਬ੍ਰਹਮ ਗ੍ਰੰਥ ਪਾਠ ਕਰਦਾ। ਸਦਾ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਧ੍ਯਾਤਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ ਕੇ ਵੀ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਮੂਨਿ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ। ਅਹਿੰਸਾ, ਸਚ, ਅਚੌਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਉੱਚਤਮ ਤਪ ਉਸਦੇ ਧਰਮ ਹਨ। ਖ਼ਿਮਾ, ਦਇਆ, ਸੰਤੋਖ ਉਸਦੇ ਵ੍ਰਤ ਹਨ; ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂਤ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਜਾਂ ਪੰਜ ਮਹਾਯਜ੍ਯਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਭਿੱਖਾ ਲਈ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਅੱਗ-ਹੋਮ ਮੰਤਰ ਜਾਪ ਕਰਦਾ, ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦਾ। ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆਂ ਵੇਲੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਪ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਇਕੱਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ। ਸਦਾ ਇਕੱਲਾ ਨਾ ਖਾਵੇ, ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਸੰਪਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ; ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਏ, ਜਟਾ, ਯਗ੍ਯੋਪਵੀਤ, ਕਮੰਡਲ, ਤਿੰਨ ਦੰਡ ਧਾਰੀ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸਵਰਗ ਖੰਡ ਵਿਚ, ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਸ਼੍ਰਮ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਿੱਖਾ ਜਾਂ ਫਲ-ਮੂਲ ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਣਾ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਭਿੱਖਾ ਮੰਗਣ ਜਾਂ, ਵਧੇਰੇ ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਆਸ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਤ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਭਿੱਖਾ ਮੰਗੇ, ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਮੁੜ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਗਊ ਦੁਹਣ ਜਿਤਨਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਉਡੀਕ ਕਰੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ। 'ਭਿੱਖਾ' ਇਕ ਵਾਰ ਆਖ ਕੇ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਲੈ ਲਵੇ, ਬੋਲ ਚੁੱਪ, ਸਰੀਰ ਸ਼ੁੱਧ ਰੱਖੇ। ਹੱਥ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰੇ। ਭੋਜਨ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਖਾਏ, ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਅੱਠ ਗੁੱਲੀਆਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖਾਏ। ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਰੂਪ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਅਲਾਬੂ (ਕਮੰਡਲ) ਦਾ ਵੀ। ਮਨੁ ਜੀ ਨੇ ਚਾਰ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੱਸਿਆ—ਰਾਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਲਈ। ਸੰਧਿਆ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਹਿਰਦੇ ਕਮਲ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਠਾਕੁਰ ਨੂੰ ਟਿਕਾਏ। ਉਹ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਅਪਰਗਟ, ਆਨੰਦਮਈ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਜੋਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਕਾਸ਼, ਅੱਗ, ਮੰਗਲ ਰੂਪ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ, ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। 'ਓਮ' ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਵਿਸ਼ਨੁ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰੁਸ਼, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਆਨੰਦ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ, ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਅੰਦਰਲੇ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੋਹ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਕਰਤਵ, ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਆਤਮਗਿਆਨ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।