ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸੁਨੇਹਰੀ ਅਸਮਾਨ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਜੁਗਤਿ-ਜਨ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਥਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਸਕਤੀ-ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਭੀਖ ਮੰਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ, ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਅਰਣੀ-ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਅੱਠ ਗੋਲੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੀਖ ਪੱਤੇ, ਹੱਥ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਤਮ-ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਹੀਮ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨ, ਉਪਵਾਸ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਣ-ਅਰਪਣ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ੍ਰੀ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਸੰਨਿਆਸ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ-ਅਭਿਆਸ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਭੂਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਨਿਆਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਇਸ ਦਾ ਉਲਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿ ਜਾਂ ਅਗਨੀ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਸਵ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਗਿਆਨ-ਸੰਨਿਆਸੀ, ਵੇਦ-ਸੰਨਿਆਸੀ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਸੰਨਿਆਸੀ। ਗਿਆਨ-ਸੰਨਿਆਸੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੇਦ-ਸੰਨਿਆਸੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੇਦ ਦਾ ਅਧ੍ਯਯਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਕੋਈ ਸੰਪਤੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ-ਸੰਨਿਆਸੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਣ-ਅਰਪਣ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ-ਸੰਨਿਆਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਨਿਯਮਤ ਕਰਤਵ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ। ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ, ਨਿਰਭੈ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪੱਤੇ ਖਾਂਦਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਲੰਘਾ ਜਾਂ ਨੰਗਾ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ 'ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਭੀਖ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਤਮ-ਸਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਉਮੀਦ ਜਾਂ ਆਸ ਤੇ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬਣਾਓਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਦੀ ਖਾਤਰ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੌਤ 'ਚ ਖੁਸ਼ੀ, ਨਾ ਜੀਵਨ 'ਚ ਖੁਸ਼ੀ। ਉਹ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਨੌਕਰ ਵਾਂਗ, ਨਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਸੁਣਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨ-ਯੋਗੀ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਇੱਕ ਲੰਘਾ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਕਛ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ। ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਦੰਡ ਧਾਰੀ, ਕੋਈ ਸੰਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਮਣ-ਮਿਤਰ, ਆਦਰ-ਅਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਭੀਖ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਹੀ ਘਰ ਤੋਂ ਖਾਣ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਲ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਆਸਕਤੀ ਅਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਧਰਤੀ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ, ਮੌਣ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ; ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ, ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਪੀਂਦਾ। ਉਹ ਸੱਚ-ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਲਦਾ, ਮਨ-ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ; ਸੰਨਿਆਸੀ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਦਾ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ, ਕਮੰਡਲ ਲੈ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸ 'ਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ-ਸ਼ਾਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਬ੍ਰਹਮ-ਧਾਗਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਛਲ-ਗਰੂਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿੰਦਾ-ਵੈਰ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਜੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਣਵ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਜਨੇਉ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਫੜ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ। ਧੋਏ ਹੋਏ ਕੇਸਰੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਯਜਨ-ਸਬੰਧੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਦਾ ਵੈਦਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆਤਮਕ ਪਾਠ ਕਰਦਾ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੰਨਿਆਸੀ, ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਵੇਦ ਦਾ ਅਧ੍ਯਯਨ ਕਰਦਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚ, ਨਾ ਚੋਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਤਪਸਿਆ, ਮਾਫੀ, ਦਇਆ, ਸੰਤੋਖ - ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਤ ਹਨ। ਵੈਦਾਂਤਿਕ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਜਾਂ ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਭੀਖ ਲਈ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਸਦਾ ਅਗਨੀ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ, ਧਿਆਨ-ਯੋਗ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਦੋ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ, ਸਦਾ ਇਕੱਲਾ, ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਸਦਾ ਇਕੱਲਾ ਖਾਣ, ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਸੰਪਤੀ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਚੋਟੀ, ਜਨੇਉ, ਕਮੰਡਲ, ਤਿੰਨ ਦੰਡ ਲੈ ਕੇ, ਗਿਆਨ-ਵਾਨ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸੁਨੇਹਰੀ ਅਸਮਾਨ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਫਿਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭੀਖ ਜਾਂ ਫਲ-ਮੂਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨਿਯਮਤ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਧੇਰੇ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਭੀਖ 'ਤੇ ਆਸਕਤੀ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਆਸਕਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਤ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਭੀਖ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੇ; ਸੰਨਿਆਸੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਵਾਨ, ਭੀਖ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਜੀਵਨ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਰਾਹ 'ਤੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।