ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਤુલਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੂਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਕੇ ਨ੍ਹਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਤੂਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੀ ਡਾਲੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਜਾ ਅਨੇਕ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੋਈ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਰਹਿਣ ਤਕ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੂਲਸੀ ਦਾ ਬਾਗੀਚਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ। ਮਹਾਦੇਵ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੂਲਸੀ ਹੋਵੇ—ਘਰ, ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਜੰਗਲ—ਉਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਗਰੀਬੀ ਆਉਂਦੀ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਅਸੁਭ ਪੀੜਾ, ਨਾ ਡਰ, ਨਾ ਬਿਮਾਰੀ, ਜਿੱਥੇ ਤੂਲਸੀ ਖੜੀ ਹੋਵੇ। ਤੂਲਸੀ ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਪਰ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਖਾਸ; ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ 'ਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੂਲਸੀ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਤੂਲਸੀ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਧਾਮ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤੂਲਸੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਭਾਰੀ ਰੋਗ ਤੇ ਅਸੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਤੂਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਦੱਸੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੂਲਸੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹਰੀ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਤੂਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗੀਚੇ ਦੀ ਛਾਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਭੇਟ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਤੂਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਨਾਰਦਨ, ਅਤੇ ਫੁੱਲ 'ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂਲਸੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੂਲਸੀ ਬਿਨਾ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੂਲਸੀ ਦੀ ਪੱਤੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗਾ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪਾਵੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤੂਲਸੀ ਲਗਾਏ, ਤਾਂ ਹਰ ਇਕ ਬੀਜ ਲਈ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਉਮਾ ਨੇ ਹਿਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਲਈ ਸੋ ਤੂਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਲਗਾਏ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੂਲਸੀ ਨੂੰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮੌਕੇ, ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਿਨ ਲਗਾਏ, ਤੂਲਸੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਤੂਲਸੀ ਦੀ ਰੋਜ਼ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪਥਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹਰੀ ਜੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਉਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਸੋ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਅੰਗੂਠੀ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਉਥੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਭੀ ਪਾਪ, ਭਾਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਤੁਸੀਂ ਤੂਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਹੁਣ ਤੂਲਸੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—ਸੁਣੋ, ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਵਰਤ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਰੈਭਿਆ ਕਾਲਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਚੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਮ, ਧਨ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੂਲਸੀ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਨੌਂਵੀਂ ਨੂੰ। ਵਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੋ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੂਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗੀਚੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੋਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਨਦੀ ਜਾਂ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਵਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਨਾਰਦਨ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਕੋਈ ਧਨ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾ ਕਰੇ; ਪੀਲੇ ਜਾਂ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਦੋ ਜੋੜੇ ਕੱਪੜੇ ਤਿਆਰ ਕਰੇ; ਨੌਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ। ਉਥੇ ਹੀ, ਯਜਨ ਲਈ ਭੋਜਨ ਪਕਾ ਕੇ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਅੱਗ ਦਾ ਹੋਮ ਕਰੇ; ਬਾਰਹਵੀਂ ਦਿਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਪਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਤ੍ਰ ਰੱਖੇ। ਉਸ 'ਤੇ, ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਰੱਖਕੇ, ਤੂਲਸੀ ਦੇ ਜੜ੍ਹ 'ਤੇ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ। ਤੂਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗੀਚੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਵੇ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਗਤ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਵੇ। ਉਹ ਜੋ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਦਾ-ਕਾਲ ਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ—ਆਓ, ਅਚੂਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ; ਜੋ ਸਦਾ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਚਾਓ। ਅਰਪਣ ਮੰਤ੍ਰ: ਪੰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਂ, ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਏ ਹੋਏ ਅਨੰਤ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ। ਨ੍ਹਾਉਣ ਮੰਤ੍ਰ: ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਕੈਫਰ, ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੇਪ, ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਵਿਲੇਪਨ ਮੰਤ੍ਰ: ਨਾਰਾਇਣ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਨਰਕ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਕੱਪੜੇ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਕਥਾ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।