ਫਿਰ ਮੈਂ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਦੇ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ — ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ — ਸ੍ਰੀਪਤੀ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਮਾਧਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਕੇਦਾਰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਥੇ, ਮੈਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੰਸਾ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਜਹਨਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹਰਿਦਵਾਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਬੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਵਿਮਲਾ, ਜੋ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਵ੍ਰਜ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੁਵਾਰਾ — ਜੋ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁਕਿਆ ਸੀ — ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਸ਼ਕ੍ਰਪ੍ਰਸਥ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਪਵਿੱਤਰ ਦੁਆਰਕਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਥੇ, ਮੈਂ ਹਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਪਰ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਪਾਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵੱਲ ਚਲਾ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਪਾਣੀ — ਜੋ ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ — ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਮੈਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਸੁਣਾਇਆ; ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦਯਾ ਆਈ। ਦੱਸੋ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ। ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ — ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ। ਉਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛੂਹੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਯਾਦ ਕਰ ਲਏ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਦੇਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿਵਯ ਦੇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਅਸਮਾਨੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁਕਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: “ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁਕਿਆ, ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।” “ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁਕਿਆ, ਇਹ ਦੁਆਰਕਾ, ਜੋ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ; ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਸ ਵਾਂਗ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰੇ।” ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਅਸਮਾਨੀ ਰਥਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਦੁਆਰਕਾ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੁੰਨ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੌ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੀ ਠੀਕ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਦੁਆਰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਤੇ ਵੀਹ ਮਾਪ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਤਮ ਭਗਤੀ ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਦੇ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਦੁਆਰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ — ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ — ਵਰਨਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਵਾਂ? ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਤਮ ਲਾਭ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ, ਕਾਲਿੰਦੀ ਮਹਾਤਮਯ ਦੇ ਅਧਿਆਇ 'ਦੁਆਰਕਾ ਦੀ ਕਥਾ' — ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ — ਦੋ-ਸੌ-ਅਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸ਼ਿਬੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਨਨ ਕੀਤੀ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਸ਼ਿਬੀ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੀ ਧਰਮਕਥਾ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਲਈ ਪਿਆਸਾ ਹਾਂ। ਸੌਭਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਨਾਰਦ ਦੁਆਰਾ ਦੁਆਰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ। ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਦੁਆਰਕਾ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਅਸਚਰਜ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਜੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਮਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਲਈ ਪਿਆਸਾ ਹਾਂ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਈ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁਕਿਆ ਮੁਕੁੰਦ — ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਨਾਈ — ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆਰਾ ਸੀ — ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁਕਿਆ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਕੋਸਲ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੁਰਗ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਉਥੇ ਚੰਦਕਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪਾਪੀ ਨਾਈ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਚੋਰੀ ਕਰਕੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਮੰਦ ਕਰਮ ਕਰਦਾ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ, ਰੱਸੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲੁੱਟਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੂਏ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਆਦੀ ਸੀ, ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲਾਲਚੀ; ਮੰਦਰ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋੜ ਕੇ, ਇੱਟਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰ ਵੇਚਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਕੁੰਦ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੌਲਤਵਾਨ ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਇੱਕ ਰਾਤ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ, ਸਰੀਰ ਵਿਲਾਸ ਕਰਮ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਢਿੱਲਾ ਹੋਇਆ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ। ਫਿਰ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਚੰਦਕਾ ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਗਹਣੇ ਤੇ ਕਿਮਤੀ ਸਮਾਨ ਸਨ, ਲੈ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਾਹਰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਲੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।