ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ-ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਜਿੰਨੀ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਵੱਡੀਆਂ ਆਨੰਦਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੂ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਸੋਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਸਾਠ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਥੱਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ ਪੀਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਥੱਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਉਹ ਅਗnihotra ਦੀ ਕਰਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀਆਂ ਆਨੰਦਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਫਲ ਵੀ ਸੁਣੋ—ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਧਰਮਯੁਕਤ, ਗੁਣਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀਆਂ ਆਨੰਦਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਉੱਤਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਉਹ ਥਾਂ 'ਮੁਕਤੀ-ਰੂਪ ਰਿਣ-ਮੁਕਤੀ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਰੇਕ ਰਿਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਰਿਣ-ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਚੌਂਤੀ-ਚੌਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਈ, ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣੋ, ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰਯਾਗ 'ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਭ ਖਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਸ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੇ ਦਸ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।" ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਸੇ ਛੋਟੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ, ਜੋ ਕੁਝ ਕਮਲ-ਜਨਮ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਜਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੋ; ਜੋ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ।" ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਚਾਹੇ ਪਿਆਰ, ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ? ਜੇ ਕੋਈ ਨਾਦਾਨ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਯਾਗ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣੋ, ਰਾਜਨ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਜੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯਾਗ 'ਤੇ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਪਵਿੱਤਰ, ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ, ਅਹਿੰਸਕ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ।" "ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਪ੍ਰਯਾਗ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਘਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਣ; ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਪ੍ਰਯਾਗ 'ਤੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਪਰ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਕਰਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੇ ਪਰ-ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਉੱਤਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਜਾਣਕਰ, ਤੁਸੀਂ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪੁੱਛਿਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।" ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼-ਪੰਥ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ, ਮੈਂ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਡਾ ਜਨਮ ਧਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਧਨ; ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੂਨਿਆ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਯਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਕੀ ਪੂਨਿਆ ਤੇ ਫਲ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸੋ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਧਨਵਾਨ ਯਮੁਨਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਦੀ ਵਜੋਂ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਗਈ, ਉੱਥੇ ਯਮੁਨਾ ਵੀ ਗਈ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨਾਂ, ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੁਆਰਾ, ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉੱਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਨਿਆ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।