ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਸੁਭਾਗ ਪੱਟ ਤੇ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਇਸ ਜਨਮ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਸਵਰੂਪ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਥ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ, ਚਰਨ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਹ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਤਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਵਚਨ ਰਾਹੀਂ ਸਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਸੋਨਾ, ਰਤਨ, ਮੋਤੀ ਜਾਂ ਅਨਾਜ—ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਲਈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਤਰਪਣ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ—ਉਸ ਲਈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰ ਲਵੇ; ਇਸ ਲਈ, ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਤੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ, ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ—ਜਿਸ ਦੀ ਲਾਲੀਮਾਵਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਖੁਰ, ਗਲ ਵਿੱਚ ਚਾਦਰ, ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ—ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਗਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਰਤਨ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਵਾਲ ਉਸ ਗਾਂ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਉਹ ਗਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਉੱਤਰ ਕੁਰੁ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਲਗਾਤਾਰ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੱਖਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ। ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਾਨ ਗਾਂ ਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਠਨ, ਖਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਮੇਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਗਾਂ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗ-ਖੰਡ ਦਾ ਬਿਆਲੀ-ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਮ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਯਮਤਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।” ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਥ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਸੁਣੋ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿਤਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ; ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਲਈ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਮੋਹ ਵੱਸ, ਵਾਹਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਵਾਹਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਯਮ ਜਾਂ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਕੁਰੁ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਚਰਿਤਰ ਪੁੱਤਰ-ਪਤਨੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ; ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ— ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ, ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈ ਕੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਲਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਟ-ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਜਲਦੀ; ਜਦ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ— ਉਥੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਰਨ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਲੋਕਪਾਲ, ਸਾਧਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਰ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅੰਗੀਰਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ, ਨਾਗ, ਸਿੱਧ, ਸੁਪਰਨ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ, ਅਤੇ ਹਰੀ, ਭਗਵਾਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਸਭ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਜਣਨ-ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਪ ਕੇ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਗਮ ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਿਯਮ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸਾਠ ਕਰੋੜ ਹੋਰ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਲਲੇਖ ਨਾਲ ਹੀ, ਹੇ ਕੁਰੁ-ਵੰਸ਼ੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਗ ਕੇ, ਉਚੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਜੋ ਗੁੰਦੇਸ਼ਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਉਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਜੀਵਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਉੱਚਤਾ, ਧਰਮ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸਹੀ ਢੰਗ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।