ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋ ਇਕ ਸੌ ਇੱਕ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੂੰ ਅਠ ਗੁਣਾ ਉੱਤਮ ਪੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਗੂ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਅਠ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ; ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਹੇ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ, ਇਹ ਫਲ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਸਦੇ ਹਨ—ਵਾਲਮੀਕਿ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ, ਅਤ੍ਰਿ, ਕੌਣਡਿਨਯ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਗੌਤਮ, ਅਸੀਤ, ਦੇਵਲ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਅਤੇ ਗਾਲਵ। ਰਿਸ਼ੀ ਉਦਦਾਲਕ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ, ਜੋ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੁर्वਾਸਾ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਾਬਾਲੀ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ ਹਨ, ਤੈਨੂੰ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ; ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਹਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰੇਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਮਹਾਬੀਸ਼ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਮਰਾਜ ਯਯਾਤਿ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕੇਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਭਗੀਰਥ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਮ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਦੁਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ—ਤਿਵੇਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਂਗਾ। ਆਪਣੀ ਧਰਮਪੂਰਨ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਕਮਲ ਨੈਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰਯ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਤਵੀਰਿਆਰਜੁਨ ਹੋਇਆ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, venerable ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਸੱਚਾਈ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਧਰਮਪੂਰਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਧਰਮਵੰਤੋ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨਾ ਵੀ; ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਵੱਸਾਂ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਛੂਆਂ; ਜੋ ਇਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਸਿਰਫ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮਵੰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਯੋਗ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚੈਤਾ ਨਾਰਾਯਣ; ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੌਦਾ, ਅਸ਼ਵਤਥਾ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ—ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਯੋਗ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪੈਰ ਪੂਜਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪਰਤੀਕ ਹਨ; ਉਥੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਅਸ਼ਵਤਥਾ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ, ਅਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਪ ਕਰਮ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਖ ਸਿਰਫ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਧਰਮਵੰਤ ਸਵਰਗ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਸੀਂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਹੇ ਧਰਮਵੰਤ; ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ, ਹੇ ਸੂਤ; ਅਸੀਂ ਵਿਸਥਾਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੂਤ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਧਨਵੰਤ ਅਤੇ ਧਰਮਵੰਤੋ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਬਾਰੇ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਪਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਗਿਆਰਾਂ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸਪਤ; ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਵਾਸੁਦੇਵ 'ਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੰਜ ਪਾਂਡਵਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹੇ; ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਸੀ? ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ; ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਬਿਨਾ ਰਾਜ ਦੇ, ਸੁਖਾਂ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, "ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਦੁਖੀ!"—ਰਾਜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਨਿਸ਼ਚਲ ਅਤੇ ਹਤਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਭਲ ਮੁੜੀ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ। ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਏ—ਤਪ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ—ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਲਦੀ, ਵੱਡੇ ਪਾਪ, ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਕਿਹੜੇ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਕਰਵਾਇਆ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਪਿਆਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰੀ।