ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨੰਦਿਨੀ ਦੇ ਕੁਆਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲਿਕਾ, कौशिकी ਅਤੇ अरुणा ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ 'ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਕਾਮੁਖਾ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ (ਦਵਿਜ) ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਭਦਵੀਪ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਵਧਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਅਉਦ੍ਯਾਨਕ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਚੰਪਾ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਭਾਗੀਰਥੀ 'ਚ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਦੰਡਾਰਪਣ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਾਵਿਢਿਕਾ 'ਤੇ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ—ਸੰਧਿਆ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ; ਲੌਹਿਤਯ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੋਨਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਰਤੋਯਾ ਨਦੀ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦਵੀਪ 'ਤੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਇਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਰਾਜਾ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੁਲ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੋਨਾ ਅਤੇ ਜ੍ਯੋਤਿਰਥਿਆ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੋਨਾ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਬਾਂਸ ਦੀ ਝਾੜੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਾਜਿਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਸਲਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਭ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਾਜਿਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਸਲਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਕਾਲਾ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਰਿਸ਼ਭ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪੁਸ਼ਪਵਤੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਥਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਦਰੀਕਾ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹੇਂਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਜਮਦਗਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ, ਰਾਮ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਾਜਿਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਤੰਗ ਦੇ ਕੇਦਾਰ 'ਤੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਪਵਰਤ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜੋ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ। ਸ਼੍ਰੀ ਪਵਰਤ 'ਤੇ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਮਈ ਝੀਲ 'ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੰਡਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਭ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਸਵਰਗ 'ਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕਾਵੇਰੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਕਨਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਕੁਵਾਰੀ ਦੇ ਘਾਟ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਕਰਨ 'ਤੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਾਲਾ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਤਪਸਵੀਆਂ, ਯਕਸ਼, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਕਿਨਨਰ, ਮਹਾਂਨਾਗ, ਸਿੱਧ, ਚਰਣ, ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖ, ਨਾਗ, ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ—all ਉਮਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਾਂ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਹੀ ਗਾਯਤਰੀ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਜਾਤੀ-ਮਿਸ਼੍ਰ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਗਾਯਤਰੀ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਾਣੀ ਗੀਤ ਜਾਂ ਕਵਿਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੰਵਰਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਤਲਾਬ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵੇਨਾ ਨਦੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਸਥਾਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੁੰਨ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ, ਆਦਰ, ਸਿੱਧੀ, ਸੁਭਾਗ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।