ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੇਹੱਦ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਵਿਮੁਕਤਾ ਭ੍ਰੂਮਧ, ਨਾਭੀ, ਹਿਰਦੇ ਤੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਵਾਰਾਣਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਵਰਨਾ ਤੇ ਅਸੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਸੱਚਾਈ ਸਦਾ ਲਈ ਅਵਿਮੁਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ, ਨਾ ਅਗਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਮਹਾਦੇਵ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸਦੀਵ ਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਭੁ ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਹੜੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਓਥੇ ਵੱਸਣ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਦੇਵ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਾਪ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ, ਬੋਧ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਹੈ, ਹੇ ਪੁਣਿਆਤਮਾ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਉੱਚ ਪਦ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਨਾਰਾਇਣ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗੀਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮੂਖ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਓਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਇੱਥੇ ਤੇ ਆਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਭੀ ਇੱਥੇ ਮਹਾਕਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਸਾਰੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧਕ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਯੋਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਣਵਾਨ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਨਾ ਹਟਣ ਦੇਵੋ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਓਮਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੰਜਯਜ੍ਨ ਆਲਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਸਾਧੂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਆਪ, ਪੰਜਯਜ੍ਨ ਆਲਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਆਨੰਦਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜਯਜ੍ਨ ਆਲਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਓਮਕਾਰ ਲਿੰਗ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਵੈ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ, ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਲੀਨਤਾ—ਇਹ ਪੰਜ ਓਸ ਦੇਵੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਤੱਤ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਇਕੱਠੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਚਿੰਨ੍ਹ ਓਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅਟੱਲ ਪੰਜ-ਸਥਾਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੇ; ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਪਰਮ ਜੋਤੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਦੇਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਤਸ੍ਯ ਤਲਾਉਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਪਤ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਗਊ ਦੀ ਖਾਲ ਦੇ ਅਕਾਰ ਜਿੰਨੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਰਮ ਓਮਕਾਰੇਸ਼ਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ, ਪਰਮ ਮੱਧਯਮੇਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਓਮਕਾਰ ਅਤੇ ਕੰਦਰਪੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਪਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ। ਹੁਣ, ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਦੈਤ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਹ ਸਦਾ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ, ਤ੍ਰਿਨੈਤ੍ਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਹਾਥੀ ਰੂਪ ਦੈਤ ਨੂੰ ਤਿਰਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਦੈਤ ਦੀ ਖਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਓਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਅਧਰਮਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ; ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮ ਲੱਗਣ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਇਥੇ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਥਾਂ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ; ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਤ ਰੁਦ੍ਰੀ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਣੁ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਭਜਨ ਗਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ। ਜਿਹੜਾ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਾਂਛਿਤ ਤੇ ਦੁਲੱਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਧੂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੁੱਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਇੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।