ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਗਦੀ ਹੈ: ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੇ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਮੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਯੋਗ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਪਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਭਗਤ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਯੋਗ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਇੱਕ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਅਰਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਇਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ—ਜੋ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਮੰਗਲਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਆਪ ਹੀ ਅਵਿਮੁਕਤੀ ਵਾਸਤੇ ਮੁਕਤੀ-ਦਾਇਕ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਵਿਮੁਕਤ ਭ੍ਰੂਕੇਂਦਰ, ਨਾਭੀ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਮਸਤਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਵਾਰਾਣਸੀ, ਜੋ ਵਾਰਣਾ ਅਤੇ ਅਸੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੱਚਾਈ ਸਦਾ ਲਈ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਨਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਰਾਯਣ, ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸਦਾ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਜਦ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਥੇ ਸੂਚੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਜਦ ਮਹਾਦੇਵ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਣਗੀਆਂ; ਇਸ ਲਈ, ਮਨ, ਵਚਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਧਾ ਚਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਉਹ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਜੋ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਜੀਵ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਨਾਰਾਯਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਰੀਸ਼ਾ (ਸ਼ਿਵ) ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਓਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਜਲਦੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਇਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਯੋਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਧਰਮੀ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿੰਗ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਓਮਕਾਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਪੰਜ-ਯਗ ਆਲਯਾ, ਜਿਸਦੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਮੁਕਤੀ ਵਾਸਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਆਪ ਹੀ ਪੰਜ-ਯਗ ਆਲਯਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਸ਼ੁਪਤ ਗਿਆਨ ਹੀ ਪੰਜ-ਯਗ ਆਲਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਓਮਕਾਰ ਲਿੰਗ ਇਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਲੀਨਤਾ—ਇਹ ਪੰਜ ਹੀ ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਲਿੰਗ ਦੇ ਤੱਤ ਹਨ। ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਜੋ ਚਿੰਨ੍ਹ ਓਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੰਜ-ਸ਼੍ਰੀਣੀ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਅਟੱਲ ਪੰਜ-ਸ਼੍ਰੀਣੀ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ; ਜਦ ਸਰੀਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ, ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਤਸਯ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਪਤ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਗਾਂ ਦੀ ਖਾਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉੱਤਮ ਓਮਕਾਰੇਸ਼ਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ, ਉੱਤਮ ਮਧ੍ਯਮੇਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਓਮਕਾਰ ਅਤੇ ਕੰਡਰਪੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ; ਇਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ। ਹੁਣ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਇਥੇ ਕਦੇ ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਹਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਹ ਸਦਾ ਉਥੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਤ੍ਰਿਨੈਤ੍ਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਅਤੇ ਓਮਕਾਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।