ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਦੋ ਭਾਈ—ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਛੋਟਾ—ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਵੱਡਾ ਭਾਈ ਬਾਘ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਸੱਪ ਦੇ ਡਸਣ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਜਦ ਉਹ ਮਰੇ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਜਕੜ ਕੇ ਯਮਲੋਕ ਲੈ ਗਏ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਯਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। "ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ," ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖ ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਲਿਆਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਯਮ ਨੇ, ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: "ਇਕ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿਚ ਪਾ ਦੋ।" "ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿਚ, ਉੱਚਤਮ ਆਨੰਦ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਰੱਖੋ।" ਮੌਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵੱਡਾ ਭਾਈ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੂਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵਿਕੁੰਡਲ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਵਾਂਗਾ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਰੂਪ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਵਿਕੁੰਡਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ, ਦੂਤ ਨਾਲ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ?" ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਗਿਆ, "ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਇਕੋ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਦੁਰਮ੍ਰਿਤਯੁ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸੀ, ਯਮ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹਾ। ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਰਕ ਕਿਉਂ ਮਿਲਿਆ? ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਕਿਉਂ ਮਿਲਿਆ? ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਹੇ ਦਿਵਿਆ ਦੂਤ, ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।" ਦੂਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਭੈਣ, ਭਰਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਲਈ। ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਇਕ ਦਰੱਖਤ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਫਲ ਅਨੁਭਵਦੇ ਹਨ। ਵਪਾਰੀ, ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਵਾਰ ਵਾਰ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਪਰ ਤੂੰ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਨੇਕ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ।" ਵਿਕੁੰਡਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪਾਪ ਵੱਲ ਸੀ, ਨੇਕ ਕਰਮ ਵੱਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਜੀਵਨ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਨੇਕਾਈ ਪਤਾ ਹੋਵੇ, ਦੱਸੋ।" ਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸੁਣੋ, ਵਪਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਨੇਕਾਈ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਪਤਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ, ਹਰੀਮਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੀ। ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਤੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮਾਘ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਪਾਣੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ।" "ਇਸ ਇੱਕ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਗਏ। ਦੂਜੇ ਮਾਘ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਸਜ਼ਾ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਉਥੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਗੱਡੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪੱਥਰਾਂ 'ਤੇ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲਿਆਂ 'ਤੇ ਭੁੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।" ਦੂਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਕੁੰਡਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਦੁਖ-ਭਰੀ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਰੋਮਾਂ ਵਿਚ ਕੰਪਨ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਨਿਮਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਚਤੁਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਉੱਚ ਲੋਕ, ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੱਤ ਕਦਮ ਚੱਲਣ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਸੱਚਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਸਾਡੀ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਬਾਤ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਕਿਹੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਰਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੱਸੋ।" ਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਸਹੀ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਵੈਸ਼। ਹੁਣ ਤੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉੱਚਤਮ ਭਲੇ ਦੀ ਸੂਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰੁਝਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਵਕਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਕਰਮ, ਮਨ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਯਮਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।" "ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਜਾਂ ਯਜਨ ਨਾਲ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।" "ਅਹਿੰਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਅਹਿੰਸਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਪ ਹੈ; ਅਹਿੰਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਾਨ ਹੈ—ਸਾਧੂ ਸਦਾ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਦਇਆਵਾਨ ਲੋਕ ਮੱਖੀਆਂ, ਸੱਪ, ਡਸਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਦੇ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲਿਆਂ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਕਾਂਟਿਆਂ, ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ خاطر ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਾਲਸੂਤਰ ਨਰਕ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਉਥੇ, ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਪੀਪ ਤੇ ਖੂਨ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਚਰਬੀ ਦੇ ਪੰਡਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਲਟ-ਮੂੰਹ ਕੀੜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਡਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਉਥੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾਣ, ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਲੱਖਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ, ਭਿਆਨਕ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਸੌ-ਸੌ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਖਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਹ ਕਠੋਰ ਲੋਕ ਸੌ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਵਿਕੁੰਡਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ, ਤੇ ਦੂਤ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਹਿੰਸਾ, ਦਇਆ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਅਨੁਭਵਿਆ।