ਮਹਾਰਾਜ, ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਥੁਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਕਾਲਿੰਦੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਪੂਣ ਦੂਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਯਮੁਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਥੁਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੇਵੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਵੀ ਬਖਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਾਲਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਈ ਕਰੋੜਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਹਰੀ ਦੀ ਹਜੂਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਖਿਆ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਸੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਜ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗਉ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਜਨਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੀ ਫੀਕੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ, ਹਵਨ-ਯਜਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਨਿਸ਼ਾਧ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਹੇਮਕੁੰਡਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਵਪਾਰੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕੁਬੇਰ ਵਰਗਾ ਧਨਵਾਨ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਸੱਚਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਨ ਖਰੀਦਣ-ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਸ਼ੂਆਂ—ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਭੈਸਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਛਾਛ, ਗੋਬਰ, ਚਾਰਾ, ਲੱਕੜ, ਫਲ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਨਮਕ, ਆਲੇਅ ਅਦਰਕ, ਪੀਪਲ ਆਦਿ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਅਨਾਜ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਤੇਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਪੜੇ, ਧਾਤਾਂ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਵੇਚਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਉਪਾਅਾਂ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਅੱਠ ਕਰੋੜ ਸੋਨੇ ਦੀ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਲਈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਜਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟਾ ਹੋਂਦਾ ਦੇਖਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਸਵੰਤਤਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ—ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਘਰ ਬਣਵਾਇਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਏ। ਉਸਨੇ ਵਟ, ਅੰਜੀਰ, ਅੰਬ, ਕੋਲ, ਜੰਬੂ, ਨੀਮ ਆਦਿਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਲਾ ਕੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਬਣਾਇਆ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲਹਿਣ ਤੱਕ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ; ਨਗਰ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਖੇ ਸੁੰਦਰ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਜੋ ਉਸਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀਤਾ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਸ਼੍ਰੀਕੁੰਡਲ ਤੇ ਵਿਕੁੰਡਲ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਕੇ, ਹੇਮਕੁੰਡਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਭਗਵਾਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਪ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ। ਆਖ਼ਰ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਸਨ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਕੇ ਖਰਾਬ ਰਾਹੇ ਪੈ ਗਏ। ਉਹ ਮਾੜੇ ਚਰਿਤਰ ਵਾਲੇ, ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬੇਪ੍ਰਵਾ, ਮਾਂ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ, ਅਧਰਮ ਤੇ ਪਰਾਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਗਏ। ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ, ਤੰਬੂਰੇ ਤੇ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਰਸ ਵਿੱਚ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਘੁੰਮਦੇ-ਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਚਾਰ ਚਫੇਰੇ ਚਾਪਲੂਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਪੂਰਨ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲਾਈ ਹੋਈ, ਸੁਗੰਧੀ ਹਾਰ, ਕਸਤੂਰੀ ਦੇ ਟਿਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਣੇ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਦੋਵੇਂ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ, ਪਰਾਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸੌ ਦਾਨ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵਿਹਾਰ-ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਧਨ ਨਚਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਜੂਆਰੀਆਂ, ਨਾਟਕੀਆਂ, ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ਾਂ, ਜਾਸੂਸਾਂ, ਤੇ ਭਟਾਂ ਉੱਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕਰਦੇ; ਅਣਉਪਯੋਗੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੀਜ ਪਾ ਦੇਣ। ਉਹ ਧਨ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭੁਖ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਛੇਤੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਗਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਣ ਨੂੰ ਨਾਂ ਸੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਦੋਸਤ, ਨੌਕਰ, ਸਾਰੇ ਛੱਡ ਗਏ। ਧਨ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਸੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਏ ਹੋਏ। ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ, ਸੂਰ, ਹਿਰਣ, ਲਾਲ ਨੀਲਗਾਂ, ਖਰਗੋਸ਼, ਸਾਂਝ, ਗੋਹ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਆਦਿ ਮਾਰਦੇ। ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਾਠੀਆਂ ਫੜ ਕੇ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਪੀ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।